KINH THÁNH CĂN BẢN

              

                 JB. Trần Hữu Hạnh, tổng hợp

 

 

I. MẶC KHẢI VÀ SÁCH THÁNH

 

1. Đâu là nguồn gốc của Sách Thánh?

"Thiên Chúa nhân lành và khôn ngoan đă muốn mặc khải chính ḿnh và tỏ cho mọi người biết mầu nhiệm thánh ư Người (x. Ep 1,9). Nhờ đó, loài người có thể đến cùng Chúa Cha, nhờ Chúa Ki-tô, Ngôi Lời Nhập Thể, trong Chúa Thánh Thần, và được thông phần bản tính của Thiên Chúa (x. Ep 2,18; 2Pr 1,4). Trong việc mặc khải này, với t́nh thương chan chứa của Người, Thiên Chúa vô h́nh (x. Xh 33,11; Ga 15,14-15) ngỏ lời với loài người như với bạn hữu. Người đối thoại với họ (x. Br 3,38) để mời gọi và đón nhận họ hiệp nhất với Người" (MK 2).

Thiên Chúa đă nói với loài người khi nào, qua ai?

"Thuở xưa, nhiều lần nhiều cách, Thiên Chúa đă phán dạy cha ông chúng ta qua các ngôn sứ; nhưng vào thời sau hết này, Thiên Chúa đă phán dạy chúng ta qua Thánh Tử (Giê-su)" (Dt 1,1-2).

Thiên Chúa đă nói cách đây hàng mấy chục thế kỷ, làm sao tôi có thể nghe được hôm nay?

"Thuở xưa" Lời Chúa phán dạy đă tạo thành một dân tộc được tuyển chọn để nghe và giữ lời Thiên Chúa. Lời ấy đă được lưu giữ trong giáo huấn, đời sống và phụng tự của Dân Thiên Chúa trong thời Cựu Ước và đă được ghi chép thành Sách Thánh, tức là sách Cựu Ước.

C̣n lời Thiên Chúa đă phán qua Thánh Tử Giê-su đă được truyền lại cho chúng ta nhờ sứ vụ của các Tông Đồ: "Hoặc qua lời giảng dạy, gương lành và các thể chế, các ngài đă truyền lại những ǵ đă nhận lănh từ miệng Chúa Ki-tô, khi chung sống với Người và thấy Người hành động, hoặc đă học biết được nhờ Chúa Thánh Thần soi sáng; một phần do chính các ngài và những người phụ tá các ngài đă viết lại Tin Mừng cứu rỗi dưới sự linh hứng của cùng một Chúa Thánh thần" (MK 7). Đó là sách Tân Ước.

 

2. Làm sao biết được đây là Sách Thánh?

Hàng ngày trong khi cử hành phụng vụ, sau khi đọc Sách Thánh, người đọc hô lên: "Đó là Lời Chúa", và toàn thể cộng đoàn đáp lại: "Tạ ơn Chúa." Đó là một lời tuyên xưng đức tin. "Sách Thánh là Lời Chúa nói. V́ được ghi chép lại dưới sự linh hứng của Chúa Thánh Thần" (MK 9). Như vậy th́ chỉ có Thánh Thần mới có thể làm cho Hội Thánh nhận ra "đó là Lời Chúa".

Trong Hội Thánh, Chúa Giê-su đă trao cho các Tông Đồ và các đấng kế vị quyền giáo huấn để "dạy người ta tuân giữ mọi điều Chúa đă truyền" (x.Mt 28,20), và đă ban Thánh Thần cho các vị này để thi hành sứ mạng (x.Ga 20,21-22). Thánh Thần đă dùng các vị này để giúp cộng đoàn Hội Thánh dần dần xác định những sách nào là Sách Thánh. Vào thế kỷ IV Hội Thánh Công Giáo đă có những bản kê khai các sách được nh́n nhận là Sách Thánh: đó là quy điển, tức là những sách được Thánh Thần linh hứng và có giá trị để Hội Thánh quy chiếu vào đó mà biết những ǵ phải tin và những ǵ phải thực hành trong đời sống. Ngày nay Hội Thánh Công Giáo vẫn trân trọng tôn kính, giữ ǵn và tuyên đọc Lời Chúa trong bộ Sách Thánh gồm phần Cựu Ước và Tân Ước.

-Ơn linh hứng là ǵ ?

 Linh: thuộc về Thánh Thần. Hứng: được cảm xúc đánh động.

Linh Hứng: Ơn soi sáng của Chúa Thánh Thần ban cho những người viết ra Kinh Thánh. Những vị viết Kinh Thánh đă được  Chúa Thánh Thần soi sáng hướng dẫn để biết cách dùng tài năng riêng mà viết những điều Thiên Chúa muốn và chỉ viết những điều Thiên Chúa muốn. Nhờ đó, Kinh Thánh chứa đựng sự thật cứu độ, dạy ta những ǵ cần biết để sống đầy đủ ư nghĩa làm người và đạt tới hạnh phúc tuyệt đối.

Người ta thường nói các tác giả Kinh thánh là những người được linh hứng. Nếu hiểu đúng từ linh hứng, mọi việc sẽ sáng tỏ. Linh hứng không phải là mặc khải. Cần phân biệt rơ hai từ này. Thật vậy, Kinh thánh không phải là sách được mặc khải mà là được linh hứng. Khi nói về mặc khải trong Kinh thánh, người ta thường hiểu về nội dung sứ điệp. Nội dung này được mặc khải nhưng không phải bản văn : nội dung được mặc khải c̣n bản văn được linh hứng. Linh hứng nghĩa là được ơn trên soi sáng, nhưng sách không phải được viết sẵn từ trời đưa xuống, không thiếu một dấu chấm, dấu phẩy, nhưng là do người phàm viết ra với các đặc tính cá nhân của con người ấy. Thiên Chúa linh hứng qua nhân cách, tư tưởng, năng khiếu, tâm t́nh ư nghĩ của người ấy. Tất cả những thứ này đều không ảnh hưởng đến bản chất của sứ điệp và giá trị nội tại của sứ điệp cũng không bị tiêu hủy v́ các đặc tính của tác giả phàm nhân.

Do đấy, toàn bộ Kinh thánh, nội dung cũng như h́nh thức, tư tưởng, danh từ phát xuất bởi hai nguồn hoạt động, không phải xếp cạnh nhau mà chồng lên nhau, đó là Thiên Chúa và người phàm. Soạn giả Kinh thánh, dù khi được linh hứng cũng không phải một cái máy chữ. Tác giả vẫn c̣n giữ nhân cách của ḿnh, vẫn là ḿnh với tính t́nh và ư tưởng riêng. Thiên Chúa không xô đẩy mà chỉ dùng những thứ đó để chuyển đạt sứ điệp của Người. Đó là điều rất đáng quí cho loài người chúng ta. Chúng ta chỉ nh́n vào bốn tác giả sách Tin Mừng cũng thấy như thế.

 

3. Quy điển Kinh thánh

Dựa vào truyền thống tông đồ, Hội thánh ấn định danh mục các sách được nh́n nhận là Sách Thánh. Danh mục đó được gọi là Quy điển Kinh thánh, gồm 46 sách Cựu ước và 27 sách Tân ước.

 

4. Tại sao gọi Kinh thánh là Lời hằng sống?

Kinh thánh chính là Lời của Thiên Chúa mặc khải cho loài người qua sự linh hứng của Chúa Thánh Thần. Hội thánh do được ủy quyền, đă tiếp tục giảng dạy cho muôn dân biết Thiên Chúa luôn có mặt và sống động trong lịch sử, để một khi đă tin vào Người th́ loài người được sống măi trong t́nh yêu Thiên Chúa. V́ thế, Kinh thánh là Lời ban sự sống và làm cho người ta, nếu vững tin th́ được sống đời đời.

 

5. Sách Thánh trong đời sống của Ki-tô hữu

"Hội Thánh luôn tôn kính Sách Thánh như chính Thân Thể Chúa. Nhất là trong Phụng Vụ Thánh, Hội Thánh không ngừng lấy bánh ban sự sống từ bàn tiệc Lời Chúa cũng như từ bàn tiệc Ḿnh Chúa Ki-tô để ban phát cho các tín hữu" (MK 21).

Lời Chúa và bí tích Thánh Thể là hai cách hiện diện của Chúa Ki-tô Phục Sinh. Tin Mừng theo thánh Lu-ca gợi cho chúng ta điều ấy trong câu chuyện hai môn đệ trên đường Em-mau: Họ thấy ḷng ḿnh bừng cháy khi Chúa Giê-su nói với họ và giải nghĩa Sách Thánh cho họ trên đường, và họ nhận ra Người khi Người "cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng và bẻ ra trao cho họ" (x. Lc 24,13-32).

Công Đồng Va-ti-ca-nô II đă nhắc lại lời thánh Giê-rô-ni-mô: "Không biết Sách Thánh là không biết Chúa Ki-tô" rồi khuyến khích các tu sĩ "hăng hái tiếp xúc với chính bản văn Sách Thánh" và khẳng định: "Các giám mục có phận sự dạy dỗ cách thích hợp cho các tín hữu đă được trao cho ḿnh biết sử dụng đúng đắn Sách Thánh, nhất là Tân Ước và trước tiên là các sách Tin Mừng, nhờ các bản dịch. Các bản dịch này phải được kèm theo những lời giải thích cần thiết và đầy đủ, để con cái Hội Thánh có thể sử dụng Sách Thánh cách bảo đảm và ích lợi, và được thấm nhuần tinh thần Sách Thánh" (MK 25).

 

II. GIAO ƯỚC

Thánh Kinh là cuốn sách kể lại lời giao ước mà Thiên Chúa đă kư kết với con người. Mặc dù rất xa chúng ta về thời gian và không gian, đối với các tín hữu Kitô, giao ước này vẫn luôn mang tính hiện tại. Thiên Chúa là Đấng đă tỏ ḿnh ra cho con người và có sáng kiến kết thân với họ. Ngài đă tỏ ḿnh qua các Tổ Phụ, qua Môi-sen và các Ngôn sứ, rồi sau cùng qua chính Con Một của Ngài là Đức Giêsu Kitô. Sự tỏ ḿnh trải qua các thời đại này được thực hiện bởi CÁC GIAO ƯỚC. Có một tiến triển từng bước trong việc kư kết Giao ước để đạt tới mức hoàn thiện là GIAO ƯỚC MỚI kư kết trong Máu Đức Kitô Giêsu, Ngôi Lời nhập thể. Như thế, Thiên Chúa đă nhập cuộc, đă tự  hạ ḿnh trở nên đối tác của con người khi kư kết giao ước với họ. Giao ước này cho thấy mối liên hệ thân t́nh giữa Thiên Chúa với con người, một mối liên hệ đă trải qua những biến cố vui buồn, thất bại, nỗ lực. Đó là một chặng đường dài để vươn tới t́nh yêu và tự do.

 

1. Thiên Chúa: đối tác của con người

Giao ước theo nghĩa chung là mối quan hệ hỗ tương giữa hai đối tác trong lănh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế và xă hội. Nguyên tự  Do thái, Giao ước được dịch bởi chữ berit có nghĩa là “giữa đôi bên – xẻ làm đôi”. Chữ này cũng diễn tả nghi thức thường được cử hành trong các cuộc kư giao ước: xẻ đôi một hy tế (thường là súc vật) qua đó muốn ám chỉ :nếu một bên vi phạm điều cam kết th́ cũng sẽ bị xẻ đôi, tức là phải chết như vậy. Cũng có trường hợp giao ước được thực hiện với một vật được cắt đôi, mỗi bên giữ một nửa để làm tin hoặc như một thứ bùa cam kết tuân giữ những ǵ được giao kèo giữa hai bên. Một văn bản giao ước cổ nhất ngoài Thánh Kinh đă được t́m thấy trong tài liệu cổ của vùng Mari (một thành phố cổ nằm ở tả ngạn sông Euphrate, được khai quật từ năm 1933) nhắc tới việc xẻ đôi một con lừa con để kư kết giao ước giữa bộ lạc Hanéen và người Idamaraz.

Giao ước (berit) có thể được kư kết giữa hai cá nhân (x. St 21,22-32: giao ước giữa Apraham và vua Avimelech); có thể được kư kết giữa hai bộ lạc hay hai dân tộc (2 S. 3,13; 1V 5,26: giao ước giữa vua Salômon và vua Khiram); có khi được kư kết giữa một vua nước lớn với một nước chư hầu. Trong trường hợp này, không có sự cân bằng b́nh đẳng giữa hai bên kư giao ước. Bên mạnh hơn hứa bảo đảm sẽ đỡ đầu hoặc bảo vệ cho bên yếu thế hơn với một số điều kiện. Giao ước giữa Đức Gia-vê và Israel có thể so sánh với giao ước kiểu này, tức là giao ước giữa một vương quốc với một nước chư hầu.

Với việc Thiên Chúa kư kết giao ước với Dân Ngài, Ngài đă chấp nhận trở nên một “đối tác” với con người. Ngài đ̣i buộc con người phải thực thi những bổn phận của Giao ước, tức là những ǵ đă cam kết và Ngài chấp nhận thực thi những ǵ được cam kết để tỏ bày sự trung tín của Ngài đối với mọi loại thụ tạo. Giao ước đầu tiên trong Thánh Kinh là Giao ước với Ong Nô-ê, sau khi nước Hồng thuỷ đă cạn. Trong Giao ước này, Thiên Chúa đă hứa sẽ không bao giờ tái diễn thảm họa của Đại Hồng thuỷ. Với việc thiết lập Giao ước với Nô-ê, Thiên Chúa đă đặt ông làm cha của cả một dân tộc mới, dân tộc được tái sinh sau Hồng Thuỷ.

 

2. Nét đặc trưng của Giao ước trong Thánh Kinh

- Dấu hiệu của Giao ước: mỗi khi thiết lập giao ước với con người, Thiên Chúa tạo nên một dấu để nhắc nhớ điều đă cam kết. Cầu vồng xuất hiện trên ṿm trời trong Giao ước với Nô-ê vừa để Thiên Chúa nhớ lại Giao ước đă kư kết với mọi sinh vật, mọi xác phàm trên mặt đất, đồng thời cũng là lời nhắc nhở con người hăy chú trọng thực thi những ǵ do Giao ước đ̣i buộc. Trong Giao ước kư kết với Abraham, dấu hiệu này chính là nghi thức cắt b́ nơi mọi đàn ông con trai thuộc ḍng dơi của ông, kể cả những người nô lệ. Phép cắt b́ được kể như chính điều tuân giữ giao ước: “đây là giao ước của Ta mà các ngươi phải giữ, giao ước giữa Ta với các ngươi, với ḍng dơi ngươi sau này: mọi đàn ông con trai của các ngươi sẽ phải chịu cắt b́” (x St 17,9-14 ); Để ghi nhớ  lời chúc phúc của Thiên Chúa đối với Gia-cóp, ông đă lấy một ḥn đá dựng lên làm trụ và xức dầu lên trên. Chính nơi đây, Thiên Chúa đă đổi tên Gia-cóp thành Israel (St 28,18; 36,9-15).

- Lễ vật để kư kết giao ước: những lễ vật này thường là các loài gia súc và các loài chim được coi là thanh sạch (trường hợp Giao ước với Nô-ê, St 8,20). Những lễ vật phải được chọn lựa kỹ càng và đôi khi số lượng mang tính tượng trưng. Với Abraham, Thiên Chúa đă ra những chỉ dẫn cụ thể: “ Đi kiếm cho Ta một con ḅ cái ba tuổi, một con bê cái ba tuổi, một con cừu đực ba tuổi, một chim gáy và một bồ câu non” (St 15,9). Trong trường hợp kư kết giao ước tại núi Sinai, lễ vật c̣n kèm theo lệnh truyền toàn dân phải giữ ḿnh khỏi nhiễm uế ba ngày trước khi kư kết giao ước(Xh 19-10). Máu ḅ được rảy trên tế đàn và trên dân  như lời cam kết từ hai phía, giống như “uống máu ăn thề” (Xh 24,6).

- Thần hiện (Epiphanie): Mỗi lần kư kết giao ước, Thánh Kinh lại cho chúng ta thấy sự hiển hiện của Thiên Chúa ở một góc độ khác nhau. Có lúc mạnh mẽ và có lúc nhẹ nhàng, có khi trong tiếng sấm ầm ầm vang dậy và cũng có khi  trong làn gió hiu hiu. Ngài tỏ hiện để tuyên bố những điều cam kết, những lời hứa hẹn và động viên: “Hỡi Ap-ram, đừng sợ, Ta là khiên che thuẫn đỡ cho ngươi; phần thưởng của ngươi sẽ rất lớn !” (St 15,1). Trong những lần kư kết giao ước này, Thiên Chúa c̣n tỏ hiện qua mây, lửa, khói; cùng với tiếng tù và vang dậy. Lửa từ trời xuống thiêu huỷ của lễ như dấu hiệu cho thấy của lễ đó đẹp ḷng Chúa và được Ngài chấp nhận.

 

3. Bộ Luật Giao ước (Giao ước Sinai)

Bộ luật Giao ước, đó là khái niệm của Thánh Kinh để chỉ Giao ước Thiên Chúa đă kư kết với Israel qua trung gian Ông Môi-sen trên núi Sinai. Sau khi chứng kiến Thiên Chúa đă giải phóng dân Ngài bằng cánh tay hùng mạnh, Dân Do Thái khiếp sợ, tâm phục khẩu phục đối với Môi-sen và không dám xầm x́ trách móc nữa. Tháng thứ ba sau khi ra khỏi Ai-cập, Thiên Chúa đă kư kết Giao ước này. Những chương 20-34 trong sách Xuất hành ghi lại những điều luật của Giao ước này. Nội dung của Giao ước gồm những điều liên quan đến Luật tế tự, tôn giáo và luân lư xă hội. Những điều khoản liên quan đến công bằng trong Luật Giao ước có nhiều điểm tương đồng với những bộ luật Đông phương thời cổ xưa như bộ lạc Hammurabi, người Asryria và Hê-tê.

Bộ luật Giao ước được “dạo đầu” bằng Mười Điều răn, như những điều chính Thiên Chúa đă long trọng tuyên bố. Có hai tŕnh thuật về Mười Điều răn:  Xh 20,2-17 và Đnl 5,5-21. Mặc dù có một số dị biệt giữa hai tŕnh thuật, nội dung của Mười Điều răn có thể chia ra ba phần: cấm thờ phượng các thần và ngẫu tượng ngoài Thiên Chúa; lệnh truyền tuân giữ ngày Sa-bat; một chuỗi những lời dạy về trách nhiệm tôn trọng tha nhân.

Những lệnh truyền và tuyên bố này đặt trên nền tảng Thiên Chúa là Đấng đă đưa dân Do thái ra khỏi Ai-cập, khỏi cảnh nô lệ. Đối với mọi người Israel, biến cố ra khỏi Ai-cập và vượt qua biển đỏ là bước ngoặt lịch sử quan trọng làm cho Dân “kính sợ Đức Chúa, tin vào Đức Chúa và tin vào Ong Môi-sen, tôi trung của Người” (Xh 14,31). Quả vậy, nếu Thiên Chúa có ra những lệnh truyền, những đ̣i buộc là v́ Ngài là Đấng đă giải phóng dân, đă cứu dân ra khỏi nô lệ. Công thức : “Ta là Đức Chúa, Đấng đă đưa ngươi ra khỏi Ai-cập” c̣n được sử dụng nhiều lần trong Cựu ước. Đó chính là lư do qua đó Thiên Chúa truyền lệnh và  dân có bổn phận phải nghe Lời Ngài. Với Luật Giao ước, Thiên Chúa không chỉ là Thiên Chúa sáng tạo, mà c̣n là Đấng giải phóng. Chân lư này được triển khai sâu sắc hơn sau này trong giáo huấn của các Ngôn sứ. Nếu Thiên Chúa đ̣i buộc Israel phải trung thành, phải đi theo lệnh truyền của Ngài, là v́ Ngài là Đấng đă tạo thành và cứu thoát họ.

 

4. Giao ước mới trong Đức Kitô

Ư niệm cứu thoát được thể hiện rơ nét hơn nữa qua Đức Giêsu, Ngôi Lời Nhập thể. Trong mộng báo với Giuse, sứ thần  đă cắt nghĩa tên của Hài nhi sắp được thụ thai trong ḷng Đức Maria: “Bà sẽ sinh con trai và ông phải đặt tên cho con trẻ là Giêsu, v́ chính Người sẽ cứu dân Người khỏi tội lỗi của họ” (Mt 1,21). Đức Giêsu đến để thiết lập giao ước mới. Bản thân Người chính là giao ước giữa Thiên Chúa với loài người. Bởi lẽ những ǵ cần nói với con Người, Thiên Chúa nói qua Đức Kitô. Sự “đồng-hiện-hữu” của thiên tính và nhân tính nơi Đức Giêsu Kitô cho thấy nơi Người một “berit” hoàn hảo. Trong Người, Thiên Chúa đă kư kết một giao ước. Giao ước này không chỉ được kư kết qua nghi thức lễ tế một con vật hay máu ḅ như thời Cựu ước, nhưng là chính máu của Con Thiên Chúa. Qua hy tế của Đức Giêsu trên thập giá, Thiên Chúa đă huỷ bỏ bản án nguyên tội để thiết lập một giao ước ḥa b́nh với con người. Trong Máu Đức Giêsu, con người t́m lại được ơn tha thứ và giao ḥa. Cây Thập giá đă liên kết trời với đất (chiều dọc) và đất với đất (chiều ngang) để thiết lập mối thân t́nh giữa Thiên Chúa với con người và xây dựng một thế giới huynh đệ, bốn bể là anh em. Bàn thờ của Giao ước mới chính là Thập giá Đức Kitô (x. Sách Giáo lư Giáo Hội Công giáo, số 1182). Các tác giả Phúc âm đều tŕnh bày bữa tiệc ly như bữa tiệc kư kết giao ước mới trong máu Đức Kitô. Chính Người đă tuyên bố điều ấy: “Tất cả anh em hăy uống chén này, v́ đây là máu Thày, máu Giao ước đổ ra cho muôn người được tha tội” (Mt 26,27-28). Tác giả Luca c̣n ghi rơ ràng: “chén này là giao ước mới, lập bằng máu Thày, đổ ra v́ anh em” (Lc 22,20). Như vậy, Giao ước cũ đă hết thời để nhường chỗ cho giao ước mới: Phụng vụ xưa phải được thay, này đây nghi lễ mới (kinh Tantum Chầu Thánh Thể). Tác giả thư  Do Thái sau này đă suy tư về vấn đề này: “Người đă vào cung thánh không phải với máu các con dê, con ḅ, nhưng với chính máu của ḿnh. Người vào chỉ một lần thôi, và đă lănh được ơn cứu chuộc vĩnh viễn cho chúng ta. Vậy nếu máu các con dê, con ḅ….c̣n thánh hóa được họ, th́ máu của Đức Kitô càng hiệu lực hơn biết mấy… Máu của Người thanh tẩy lương tâm chúng ta khỏi những việc đưa tới sự chết, để chúng ta xứng đáng phụng thờ Thiên Chúa hằng sống” (x.Dt 9, 12-14).

 

5. Dân của Giao ước mới

Nhờ bí tích Thanh tẩy, chúng ta được tháp nhập vào dân Israel mới, dân của Giao ước. Bởi lẽ máu Đức Kitô đổ ra trên thập giá không những ḥa giải Thiên Chúa với con người mà c̣n ḥa giải người Do thái với dân ngoại. Là dân ngoại, chúng ta được trở nên đồng thừa tự với Đức Kitô, được trở thành con cái Abraham trong đức tin. Phaolô đă quả quyết điều này như sau: “vậy trước kia anh em là những người ở xa, nhưng nay, trong Đức Kitô Giêsu, nhờ máu Đức Kitô đổ ra, anh em đă trở thành những người ở gần” (Ep 2,13).

 

III. CỰU ƯỚC

 

1. Nguồn gốc các sách Cựu Ước

a. Cựu ước là ǵ?

Cựu ước là giao ước xưa Thiên Chúa thiết lập với dân Do Thái, qua ông Môsê, trong sa mạc, gần núi Xi-nai, sau khi đă cho ông biết Danh Người là Đức Chúa và giải thoát họ khỏi ách nô lệ Ai Cập (Xh19,24). Giao ước này là nền tảng của đạo Do Thái, c̣n gọi là đạo cũ. Theo giao ước, dân Do Thái phải tôn thờ và phụng sự Chúa là Chúa duy nhất của họ bằng cách tuân giữ các điều răn của Người; c̣n về phía Thiên Chúa, Người hứa nhận dân này làm dân riêng, sẽ che chở, bảo bọc và thương yêu họ (Xh 20,1-21).

b. Nội dung phần Kinh thánh Cựu ước

Trong Kinh thánh, phần Cựu ước ghi chép những mặc khải trước khi Chúa Giêsu ra đời. Sách Cựu ước chứa đựng những điều Chúa nói với các tổ phụ Áp-ra-ham, I-xa-ác và Gia-cóp cho đến khi ông Mô-sê đuợc Chúa truyền phải đưa dân ra khỏi Ai-cập và nhận muời điều răn trên núi Xi-nai. Sau đó Thiên Chúa c̣n tiếp tục nói với dân Người qua các ngôn sứ.

"Thiên Chúa chí ái đă ân cần trù liệu và chuẩn bị việc cứu độ toàn thể nhân loại theo một kế hoạch lạ lùng: Người đă tuyển chọn một dân tộc để ủy thác những lời ước hẹn. Quả vậy, sau khi lập Giao Ước với ông Áp-ra-ham (x. St 15,18) và với dân Ít-ra-en qua ông Mô-sê (x. Xh 24,8), Thiên Chúa đă dùng lời nói, việc làm mặc khải cho dân Người đă chọn, để họ biết Người là Thiên Chúa độc nhất, chân thật và hằng sống, và nghiệm thấy đâu là đường lối Thiên Chúa đối xử với loài người. Thiên Chúa c̣n phán dạy họ qua các ngôn sứ để ngày qua ngày, họ thấu hiểu các đường lối ấy sâu xa và rơ ràng hơn hầu đem phổ biến rộng răi nơi các dân tộc (x. Tv 21,28-29; 95,1-3; Is 2,1-4; Gr 3,17). V́ thế chương tŕnh cứu độ được các tác giả Sách Thánh tiên báo, thuật lại và giải thích đă trở thành Lời Chúa đích thật trong các sách Cựu Ước. Bởi vậy các sách được Thiên Chúa linh hứng này luôn có một giá trị vĩnh viễn: "V́ những ǵ đă được ghi chép là để dạy dỗ chúng ta, hầu chúng ta được hy vọng nhờ sự kiên nhẫn và nhờ sự an ủi của Sách Thánh" (Rm 15,4) (MK 14).

Phần Cựu ước gồm có 46 sách

 

2. Tại sao các Ki-tô hữu phải đọc Cựu Ước?

"Các Ki-tô hữu phải thành kính đón nhận các sách Cựu Ước, v́ các sách này diễn tả một cảm thức sâu sắc về Thiên Chúa, tàng trữ những lời giáo huấn cao siêu về Người, những tư tưởng khôn ngoan về đời sống con người, những kho tàng kinh nghiệm tuyệt diệu, và sau cùng, ẩn chứa mầu nhiệm cứu rỗi chúng ta" (MK 15).

"Thiên Chúa là Đấng linh hứng và là tác giả các sách Cựu Ước cũng như Tân Ước, đă khôn ngoan sắp xếp cho Tân Ước được tiềm ẩn trong Cựu Ước, và Cựu Ước trở nên sáng tỏ trong Tân Ước. Thực vậy, dù Đức Ki-tô thiết lập giao ước mới bằng máu Người (x. Lc 22,20; 1Cr 11,25) nhưng các sách Cựu Ước vẫn được sử dụng trọn vẹn trong sứ điệp Tin Mừng, đạt được và bày tỏ đầy đủ ư nghĩa trong Tân Ước (x. Mt 5,17; Lc 24,27; Rm 16,25-26; 2Cr 3,14-16). Ngược lại Tân Ước cũng được sáng tỏ và giải thích nhờ Cựu Ước" (MK 16).

 

3. Ki-tô hữu đọc Cựu Ước thế nào?

a. Cựu Ước cũng là Lời Chúa nói với chúng ta, như chúng ta vẫn tuyên xưng trong Phụng Vụ.

b. Các sách Cựu Ước thuộc nhiều thể loại văn chương khác nhau, do đó khi đọc cần chú ư đến thể loại của từng cuốn sách hoặc từng phần. Thí dụ 11 chương đầu sách Sáng thế đă gây bao vấn đề chỉ v́ người ta ngộ nhận cho đó là thể loại lịch sử. Ngay cả các sách gọi là lịch sử cũng không phải là lịch sử theo quan niệm thực nghiệm (kể lại đúng như các sự kiện xảy ra) nhưng là lịch sử cứu độ, nghĩa là t́m đọc ra ư nghĩa cứu độ, sự hiện diện cứu độ của Thiên Chúa trong các diễn biến lịch sử.

c. Tính cách tiệm tiến của mặc khải khiến cho các sách Cựu Ước c̣n nhiều điều chưa hoàn toàn, và chỉ có giá trị cho một giai đoạn. Đọc Mt 5-7 hoặc 19,1-9 chúng ta thấy rơ điều đó. Hiến Chế về Mặc Khải cho chúng ta nguyên tắc này: "Thích ứng với hoàn cảnh nhân loại sống trước thời cứu độ do Chúa Ki-tô thiết lập, các sách Cựu Ước tŕnh bày cho mọi người biết Thiên Chúa là ai, con người là ai, đồng thời tŕnh bày Thiên Chúa công b́nh và nhân từ đối xử với loài người như thế nào, tuy có nhiều điều khiếm khuyết và tạm bợ, nhưng các sách ấy minh chứng khoa sư phạm đích thực của Thiên Chúa" (MK 15). Theo nguyên tắc tiệm tiến ấy, "Cựu Ước trở nên sáng tỏ trong Tân Ước" (MK 16). V́ thế người Ki-tô hữu đọc Cựu Ước phải đối chiếu với Tân Ước để hiểu cho đúng Chúa muốn dạy ḿnh điều ǵ.

 

IV. TÂN ƯỚC

1. Tân ươc là ǵ?

Tân ước là giao ước mới do Thiên Chúa tái lập với loài người, qua Đức Giêsu Kitô, theo Lời Người hứa, để tha thứ cho họ tội bất trung và thất tín. Giao ước mới là do ḷng trung thành và yêu thương của Thiên Chúa đối với dân của Người, để hướng dẫn họ bước đi theo luật Người truyền. Đây là giao ước vĩnh cữu, Chúa Giêsu thiết lập trong bữa Tiệc ly.

 

2. Nội dung phần Kinh thánh Tân ước 

Sách Tân ước là phần mặc khải chính yếu về Thiên Chúa qua cuộc đời Đức Kitô cùng với những lời giảng dạy và việc làm của Người. Đức Giêsu mặc khải cho ta biết Người là Con Thiên Chúa, là Ngôi Hai giáng trần để nói với loài người về Nuớc Thiên Chúa và phần rỗi của nhân loại. Tuy vậy, Tân ước cũng chỉ ghi được một số điều liên quan tới những việc cần phải nói, chứ không thể ghi nhận được hết tất cả những điều Đức Giêsu đă nói hay những việc Người đă làm. V́ như Thánh Gioan viết: “C̣n nhiều điều khác Đức Giêsu đă làm.Nếu viết lại từng điều một th́ tôi thiết nghĩ cả thế gian cũng không đủ chỗ chứa các sách viết ra “ (Ga 21,25).

 

3. Qui Điển Tân Ước

 Nguồn gốc danh từ Cựu Ước và Tân Ước: Tân Ước xuất hiện dưới h́nh thức một bộ sách gồm 27 cuốn, viết bằng tiếng Hi Lạp và mỗi cuốn dài vắn khác nhau rất nhiều. Măi cuối thế kỷ thứ hai người ta mới quen gọi bộ sách ấy là "Tân Ước". V́ các sách trong bộ này, dần dần đă được uy tín rất cao, nên trong thực hành, người ta coi ngang hàng với các bản văn Cựu Ước, mà từ lâu, Kitô hữu vốn coi là bộ Thánh Kinh duy nhất của họ và đặt  tên cho là "Lề Luật và Ngôn Sứ" theo thói quen Do Thái đương thời. Sở dĩ gọi chung bộ sách này là Tân Ước, cốt yếu là v́ các nhà thần học Kitô Giáo đầu tiên, theo chân Thánh Phaolô (2C3, 14), đă nhận xét rằng: các bản văn ấy bao hàm những qui định của một Giao Ước Mới, phải chỉ huy mọi tương quan giữa Thiên Chúa và dân của Ngài, trong giai đoạn cuối cùng của lịch sử Cứu Độ. Gọi như thế, là muốn nhận định rằng: Giao Ước cũ, kư kết với ông Môi Sen, bây giờ Chúa Giêsu đă vừa đổi mới, vừa vượt quá đi rồi.

Sau khi Đức Giêsu về trời, nhịp cầu duy nhất nối liền các Kitô hữu với Đức Giêsu là các Tông Đồ, những chứng nhân về toàn bộ cuộc đời trần thế của Người. Các Tông Đồ chủ yếu làm chứng bằng lời rao giảng (Cv 6,2-4; Rm 10,14-15), nhờ đó đức tin được khơi dậy và nuôi dưỡng trong ḷng các tín hữu.

Có hai yếu tố khiến cho các Kitô hữu nghĩ đến chuyện phải viết lại những chứng từ về Đức Giêsu:

a. Trước hết là sự bành trướng của Kitô giáo sau quyết định của hội nghị ở Giêrusalem năm 49 (Cv 15). Cả một thế giới bao la của dân ngoại mở ra, Giáo Hội không c̣n chỉ đóng khung ở quanh Giêrusalem, nhưng đă vươn tới những miền xa tắp. Các Tông Đồ phải liên tục đi nhiều nơi nên việc liên lạc bằng thư từ với các Giáo Hội trở nên cần thiết. Các thư của thánh Phaolô là một thí dụ về việc này.

b. Kế đó là việc các Tông Đồ dần dần trở nên già yếu và qua đời. Làm sao bảo tồn được những chứng từ về lời nói và việc làm của Đức Giêsu? Hơn nữa, nhu cầu huấn giáo cũng đ̣i hỏi việc sắp xếp lại những chứng từ truyền khẩu cho có hệ thống. Thế nên đă có những sưu tập, truyền khẩu cũng như thành văn; đây là những chất liệu cho các tác giả viết Tin Mừng sau này.

Trong khoảng thời gian hơn một thế kỷ, đă xuất hiện nhiều tác phẩm của các Kitô hữu. Vấn đề được đặt ra rơ nét từ giữa thế kỷ II là vấn đề xác định xem đâu là danh sách những tác phẩm cần được bảo tồn và coi như sách thánh, nói cách khác, đó là xác định thư quy của Tân Ước. Có một vài tiêu chuẩn hướng dẫn công việc này:

- Tác phẩm phải bắt nguồn từ các Tông Đồ th́ mới được nhận vào thư quy. Như các ngôn sứ xưa đă loan báo Đức Giêsu nhờ ơn linh hứng (2 Pr 1,20-21), th́ Nhóm Mười Hai (và Phaolô) giờ đây cũng làm chứng về sự hoàn tất viên măn, nhờ cùng một ơn linh hứng đó (Cv 2,17-18).

- Phần lớn các sách Tân Ước đều được viết cho những cộng đoàn Kitô hữu nhất định, nên lịch sử và tầm quan trọng của một cộng đoàn cũng giúp nhiều cho việc bảo tồn một tác phẩm và thậm chí cho việc nhận tác phẩm đó vào thư quy. Dường như Tin Mừng Matthêu được gửi cho các cộng đoàn ở Xyria, và họ đă làm tốt nhiệm vụ này. Các Giáo Hội ở Hylạp và Tiểu Á có lẽ đă bảo tŕ các tác phẩm của thánh Phaolô và thánh Gioan. Giáo Hội ở Rôma đă bảo tŕ Tin Mừng Máccô và thư gửi tín hữu Rôma.

- Tác phẩm phải phù hợp với quy luật đức tin. Chẳng hạn như Tin Mừng của thánh Phêrô không được đưa vào thư quy v́ có thể dẫn đến lạc giáo.

Dần dần có một sự nhất trí. Ở Đông Phương, năm 367, thánh Athanaxiô, giám mục Alêxanria chấp nhận thư quy gồm 27 cuốn như ta ngày nay. Ở Tây Phương, "sắc lệnh của đức Đamaxô" do công nghị Rôma công bố (năm 382) cũng chấp nhận như vậy. Thư quy coi như đă được ấn định vào cuối thế kỷ IV. Năm 1546, công đồng Trentô đă tái khẳng định thư quy của toàn bộ Kinh Thánh.

Ta thấy một tác phẩm được nhận vào thư quy v́ nó là bản văn được linh hứng, nhưng ta chỉ biết chắc chắn là nó được linh hứng khi nó được nhận vào thư quy. Giáo Hội trước khi nhận vào đă phải suy nghĩ về truyền thống được coi là bắt nguồn từ các Tông Đồ, đó là tiêu chuẩn để chọn lựa.

 

4. Các Ngụy Thư Tân Ước

Người ta đă dành tiếng ngụy thư tức là sách thiếu chính nghĩa, bị coi là bao hàm những ư tưởng ngoại lai đối với tư tưởng chính đàng hoàng của Giáo Hội. Về sau người ta kể là ngụy thư các sách Giáo Hội từ chối, không căn cứ giáo lư và đức tin của ḿnh vào đó. Các sách này, cả khi được khuyên giáo hữu đọc riêng v́ đặc tính xây dựng của nó, nhưng trong giờ phụng tự công khai th́ không được dùng. Từ ngày đó, tiếng ngụy thư hàm ư rơ ràng là xấu. Các ngụy thư bị coi là truyền bá sự sai lầm.

Dù giá trị văn chương của nó thế nào đi nữa, các ngụy thư Tân Ước vẫn là sách tuyệt vời quí báu, giúp nghiên cứu đà tiến hóa các tư tưởng tôn giáo trong thế kỷ thứ 2 và thứ 3. Khi thư quy được xác định, một số lớn tác phẩm không được kể vào thư quy này. trong đó có cả những tác phẩm nổi tiếng, thậm chí đă từng được một số vị có thẩm quyền công nhận là sách thánh, như sách Giáo Huấn của mười hai Tông Đồ (cuối thế kỷ I hay đầu thế kỷ II), Người Mục Tử của Hécmát (đầu thế kỷ II, Rôma), thư của Banaba, hai thư của Cơlêmentê. Các tác phẩm này được bảo tồn cẩn thận và ngày nay vẫn được xếp vào các tác phẩm có giá trị của Giáo Hội buổi đầu.

Ta có thể chia các ngụy thư thành bốn loại như các sách trong Tân Ước:

- Các sách Tin Mừng: Tin Mừng của thánh Phêrô (t́m thấy một mảnh ở Aicập vào năm 1886), Tin Mừng của thánh Tôma, nay được chia làm 114 câu trong đó có 79 câu gần giống với Tin Mừng Nhất Lăm... Các Tin Mừng này ít nhiều mang dấu vết của phái ngộ giáo (gnosticisme), phái này cho rằng chỉ có việc giác ngộ mới đưa con người đến ơn cứu độ. Ngoài ra c̣n có Tin Mừng thời thơ ấu của thánh Tôma và Tiền Tin Mừng của thánh Giacôbê, hai tác phẩm này mang nhiều yếu tố huyền hoặc, lạ lùng.

- Các sách Công Vụ: Công Vụ của thánh Anrê chịu ảnh hưởng của ngộ giáo qua việc lên án hôn nhân và nhấn mạnh đến bản tính thiêng liêng của con người. Công vụ của thánh Gioan, Công Vụ của thánh Phaolô, Công Vụ của thánh Phêrô, Công Vụ của thánh Tôma. Nói chung tác giả các sách Công Vụ thích khai thác những yếu tố kỳ diệu, lạ lùng trong cuộc đời vị Tông Đồ mà họ muốn ca ngợi.

- Các thư: Thư thứ ba gửi tín hữu Côrintô, Thư gửi tín hữu ở Laođikia, Thư của các Tông Đồ. Nội dung của các thư này không có ǵ đặc sắc (trừ Thư của các Tông Đồ) và giống với những bài luận bàn về thần học hơn là những lá thư.

- Các sách khải huyền: sách Khải Huyền của thánh Phêrô kể lại việc Đức Giêsu chỉ cho các môn đệ thấy những miền ở thế giới bên kia, chỗ ở của kẻ dữ và h́nh phạt họ phải chịu. C̣n sách Khải Huyền của thánh Phaolô lại xoay quanh thị kiến của thánh nhân được nói đến ở 2 Cr 12,2.

 

5. Bản Văn Tân Ước

Hơn 5,000 thủ bản sao lại bằng tiếng Hi Lạp

Bản văn 27 cuốn làm thành bộ Tân Ước, ta biết được nhờ rất nhiều thủ bản, soạn bằng những ngôn từ rất khác nhau và hiện nay c̣n giữ lại trong các thư viện tản mát khắp hoàn cầu. Trong mọi thủ bản này, không có cuốn nào là tự tay tác giả; nên tất cả đều là những bản sao đi sao lại các thủ bản ngày xưa, đă do chính tác giả tự ḿnh viết ra hay là đọc cho thư kư viết. Mọi sách Tân Ước, không trừ cuốn nào, đều viết bằng tiếng Hi Lạp và hiện có trong ngôn ngữ này hơn 5,000 thủ bản, mà những cuốn cổ hơn đă viết trên chỉ cảo, và những cuốn khác viết trên da giấy. Trên chỉ cảo, th́ ta có những phần đôi khi rất nhỏ trong Tân Ước mà thôi.

 

V. MÔI TRƯỜNG TÂN ƯỚC

Bộ Tân Ước đă được viết ra trong một hoàn cảnh đặc biệt, vào lúc đế quốc Rôma đang đặt nền đô hộ trên nhiều phần đất, trong đó có xứ Paléttin. Để có thể hiểu rơ các bản văn hơn, chúng ta cần biết về bối cảnh xă hội, chính trị, tôn giáo của đế quốc Rôma cũng như của xứ Paléttin, nơi Đức Giêsu, Ngôi Lời làm người, đă sinh sống. Đế quốc Rôma là một đế quốc rộng lớn, gồm những nước vây quanh Địa trung Hải. Đế quốc này trực tiếp kế thừa đế quốc Hylạp do Alêxanđê đại đế gây dựng nên. Tuy mang lớp vỏ Rôma nhưng trong thực chất vẫn là nền văn minh Hylạp.

Vào thời Đức Giêsu, vùng đất Paléttin gồm có ba phần: Galilê ở phía bắc, Samari ở giữa, và Giuđê ở phía nam. Phía tây là Địa Trung Hải, phía đông là ḍng sông Giođan chảy từ hồ Galilê xuống biển chết. Thiên Chúa đă chọn mảnh đất nhỏ bé này làm nơi diễn ra lịch sử cứu độ toàn thể nhân loại. Con Thiên Chúa đă trở nên một người Dothái, đảm nhận toàn bộ ḍng lịch sử của dân tộc Người, một dân tộc sau khi bị lưu đầy ở Babylon lại rơi vào sự thống trị của người Batư, rồi đến người Hylạp và sau cùng là người Rôma.

 

 1.Chính trị
             Trước việc vua Antiôkhô IV (175-164 trước CN) xúc phạm đền thờ, anh em nhà Macabê đă vùng lên khởi nghĩa và cuối cùng đă giành lại được độc lập cho đất nước trong khoảng gần một thế kỷ. Đó là triều đại nhà Átmônê (142-63 trước CN). Vào cuối triều đại này, có sự tranh giành quyền làm vua và làm thượng tế giữa hai anh em Hiếccanô và Aríttôbulô, điều này đă nên cớ cho tướng Pompê của Rôma chiếm thành thánh (năm 63), mở đầu cho giai đoạn Rôma đô hộ.

Đức Giêsu mở mắt chao đời khi hoàng đế Augúttô đă trị v́ đế quốc Rôma được 20 năm, ông này khai mở một thời kỳ tương đối ổn định trên toàn phần đất của đế quốc rộng hơn ba triệu cây số vuông.

Riêng ở Paléttin, nghị viên Rôma đă đặt Hêrôđê, c̣n gọi là Hêrôđê Cả, làm vua từ năm 40 trước CN, nhưng phải đợi đến năm 37 ông này mới chiếm được Giêrusalem và cai trị ở đó. Hêrôđê không phải là người Dothái, ông đă giết những người thân với nhà Átmônê để bảo vệ ngôi vàng. Cũng v́ tính đa nghi, ông c̣n giết cả người vợ Dothái là bà Mariammê cũng như ba trong số các con trai của ông. Dưới thời của ông, thượng hội đồng Dothái mất hết cả ảnh hưởng; chính ông tự cho ḿnh có quyền bổ nhiệm và cách chức thượng tế. Khi Đức Giêsu sinh ra (vào năm 6 hay 7 trước CN) th́ Hêrôđê đă ở vào những năm cuối đời. Theo Tin Mừng Mátthêu, Người đă phải trốn qua Aicập v́ bị Hêrôđê lùng bắt (Mt 2,13). Có nhiều công tŕnh được xây dựng ở khắp nơi trong nước dưới thời Hêrôđê; nhất là từ năm 20 trước CN, ông đă cho trùng tu lại đền thờ nhỏ bé được xây sau thời lưu đày (x. Mc 13,1).

Khi vua Hêrôđê qua đời năm 4 trước CN, vương quốc được chia cho ba người con trai. Hêrôđê Antipa được làm tiểu vương vùng Galilê và vùng Pêrê (Lc 3,1). Chính ông này đă giết Gioan Tẩy Giả v́ Gioan không chấp nhận việc ông lấy vợ của người anh là Hêrôđê Philípphê (Mt 14,4). Ông cũng là người nhúng tay ít nhiều vào vụ án Đức Giêsu (Lc 23,6-16). Ông đă xin Rôma phong vương cho ḿnh, nhưng rốt cuộc ông đă bị hoàng đế Caligula cất chức năm 39 sau CN. Người con khác là Philípphê (không phải là Hêrôđê Philípphê) được làm tiểu vương các vùng Đông Bắc của hồ Galilê (c̣n gọi là hồ Tibêria). Cuối cùng là Áckhêlao (Mt 2,22), người mà vua Hêrôđê Cả muốn truyền ngôi vua cho, nhưng Rôma không chấp thuận, chỉ cho ông cai quản vùng Giuđê, Samari và Iđumê. V́ bị người Dothái và Samari khiếu nại, Áckhêlao đă bị Rôma hạ bệ năm 6 sau CN. Phần lănh thổ của ông được giao cho tổng trấn Rôma, từ đây chế độ cai trị trực tiếp của người Rôma được thiết lập trên đất Giuđê.

Trong số các tổng trấn đầu tiên, phải kể đến Philatô (26-36 sau CN), ông này chịu trách nhiệm về cái chết của Đức Giêsu xảy ra vào năm 30. Ông bị người Dothái căm ghét v́ có những hành vi khiêu khích, coi thường tôn giáo của họ. Sau vụ ra lệnh tàn sát nhiều người xứ Samari, Philatô bị cách chức. Khi Cơlauđiô lên làm hoàng đế vào năm 41, ông dẹp bỏ chức tổng trấn và đưa một người bạn ông là cháu của Hêrôđê Cả lên làm vua: đó là vua Ácríppa I, Paléttin lại trở về với chế độ tổng trấn và mang tên chính thức là Giuđê. Có hai vị tổng trấn liên hệ ít nhiều đến Phaolô, đó là Phêlích (Cv 23,24) và Phéttô, ông này đă gửi Phaolô đến Rôma để được xét xử ở đó với tư cách là công dân Rôma (Cv 25,12).

Từ thời tổng trấn Phêlích (52-60), các cuộc nổi loạn trong dân Dothái đă trở nên thường xuyên hơn và mảnh liệt hơn. Tháng sáu năm 66, cuộc xung đột bùng nổ và gặp sự đàn áp mạnh mẽ của người Rôma. Vào lễ Vượt Qua năm 70, tướng Titô đem bốn quân đoàn vây hăm Giêrusalem. Tháng tám năm 70, đền thờ bị chiếm và thiêu hủy. Từ đó Giuđê trở thành một tỉnh thuộc hoàng đế giống như tỉnh Xyria.

Chỉ hơn nửa thế kỷ sau, người Dothái lại nổi dậy một lần nữa (132-135) khi hoàng đế Hátrianô ban chiếu chỉ cấm việc cắt b́. Cuộc khởi nghĩa bị dẹp tan sau khi đă kháng cự ác liệt với quân Rôma. Chính ở vị trí cũ của đền thờ, người ta xây một ngôi đền kính thần Dớt. Từ năm 135, tỉnh Giuđê được gọi là tỉnh Xyria Paléttin.

 

2.Các nhóm xă hội
            Vào thời Đức Giêsu, có sự cách biệt khá lớn giữa những thành phần trong xă hội. Có một thiểu số giàu có, đó là những người thuộc ḍng họ Hêrôđê, những ḍng tộc tư tế lâu đời ở Giêrusalem và các trưởng ty quan thuế. Ngược lại số người nghèo chiếm đa số. Nhân dân bị người Rôma bắt phải chịu cảnh sưu cao thuế nặng. Nhiều người bị thất nghiệp (Mt 20,1-7), nhiều người phải di cư đi nơi khác làm ăn. Cũng có một giai cấp trung lưu, nhưng số này không đáng kể. Họ là những tư tế ở vùng quê, thợ thủ công hay chủ các nông trại nhỏ. Sau đây chúng ta sẽ đề cập đến một vài giai cấp điển h́nh trong xă hội Dothái.

 

*Giới tư tế


              Đứng đầu giới tư tế là vị thượng tế, vị này là thủ lănh của dân, là tác viên chính trong phụng tự ở đền thờ và là người chủ tọa thượng hội đồng Dothái gồm 71 thành viên. Trước kia chức vụ này được trao theo lối cha truyền con nối và làm đến măn đời. Nhưng dưới thời Rôma cai trị và dưới triều đại của vua Hêrôđê Cả, những đặc quyền này đă bị tước mất. Rôma có thể bổ nhiệm hay cách chức vị thượng tế tùy ư họ, thế nên vị thượng tế đang tại chức dễ có thái độ lụy phục đối với Rôma. Dù vậy dân chúng vẫn tỏ ḷng tôn kính người mà coi họ là trung gian chính thức giữa Thiên Chúa và dân Người. Mỗi năm một lần, vị thượng tế được vào Nơi Cực Thánh trong đền thờ để làm lễ xá tội cho dân.

Viên quản đốc đền thờ (Cv 4,1; 5,24) là phụ tá của thượng tế trong phụng tự và thay mặt thượng tế khi cần. Ông này cũng coi sóc an ninh trật tự đền thờ với sự trợ giúp của các đội trưởng toán quân.

Các tư tế cấp dưới sống ở thánh đô hay rải rác trong nước. Người ta ước chừng có 7.200 tư tế. Mỗi năm họ tụ về Giêrusalem vào dịp lễ Vượt Qua, lễ Ngũ Tuần và lễ Lều. Họ c̣n chia làm 24 nhóm, thay phiên nhau phục vụ trong đền thờ, mỗi năm hai lần, mỗi lần kéo dài một tuần (x. Lc 1,5.8-9). Các tư tế sống nhờ của lễ dâng cúng. Tư tế ở thủ đô có đời sống sung túc hơn; c̣n các tư tế ở những nơi khác sống nhờ thuế thập phân, nhưng thường vẫn phải làm một nghề chân tay mới đủ sống.

Cuối cùng là các thầy Lêvi. Họ không phải là tư tế nên không được cử hành phụng tự. Họ chỉ lo phận vụ ca hát, sử dụng nhạc khí, giữ cửa, bảo quản và bảo vệ đền thờ.

 

*Giới kinh sư


               Đây là những người sau nhiều năm nghiên cứu lâu dài đă trở thành những nhà chuyên môn về Kinh Thánh. Một số nhỏ kinh sư là tư tế, nhưng phần lớn là giáo dân ủng hộ lập trường Pharisêu. Họ có uy tín và ảnh hưởng lớn trong dân v́ trong thời lưu đày, khi đền thờ và triều đ́nh sụp đổ, người ta chú trọng đến việc học hỏi và sống luật Chúa. Các kinh sư là người giải thích và áp dụng luật cho hoàn cảnh mới. Có thể nói họ là những người kế tục sự nghiệp của các ngôn sứ. Họ hướng dẫn đời sống tinh thần của dân, c̣n tư tế chủ yếu chỉ lo phụng tự. Các kinh sư có mặt ở hội đường và càng lúc họ càng chiếm một vị thế quan trọng hơn trong thượng hội đồng Dothái bên cạnh các thượng tế và kỳ mục.

Các kinh sư đă đưa ra nhiều luật lệ chi li để giúp con người lúc nào cũng được mời gọi sống trung tín với Thiên Chúa. Tuy nhiên họ cũng dễ rơi vào một thứ óc nệ luật hẹp ḥi, khiến cho việc giữ luật trở thành gánh nặng và làm cho người ta quên đi cái cốt yếu của luật. Dù sao chính nhờ các kinh sư mà Dothái giáo c̣n tồn tại sau biến cố năm 70.

 

*Giới kỳ mục


             Đây là những người có địa vị trong xă hội, họ là những bậc niên trưởng hay phú ông. Tuy có chân trong thượng hội đồng nhưng họ không có ảnh hưởng là bao. V́ muốn được tại vị nên họ khá gắn bó với Rôma cũng như với các thượng tế. Dường như họ thuộc phái Sađốc.

 

*Dân chúng


            Đa số là nông dân, thợ thủ công hay tiểu thương. Có nghề bị coi là ô uế như nghề thuộc da, có nghề bị coi khinh như nghề thu thuế. Cũng có cả hành khất, trộm cắp và gái điếm ở Paléttin vào thời Đức Giêsu. Người Dothái được miễn thi hành nghĩa vụ quân sự đối với đế quốc. Nô lệ là giai cấp bị ngược đăi nhất, nhưng các nô lệ gốc Dothái thường được đối xử tử tế hơn và có thể được trả tự do sau sáu năm phục vụ.

Ở trong nước và nhất là ở hải ngoại, người ta thấy có những người xin gia nhập đạo Dothái (Mt 23,15). Trước khi trở thành tân ṭng, nam giới phải chịu cắt b́, được thanh tẩy và đi dâng lễ tại đền thờ. Số phụ nữ ṭng giáo luôn đông hơn đàn ông.

Ở Paléttin thời Đức Giêsu, người phụ nữ không có giá bằng nam giới. Thế giới của họ chỉ là gia đ́nh với các việc nội trợ. Họ không được đi học cả về mặt đạo lẫn mặt đời. Họ không được mời làm chứng tại ṭa án cũng như không được lên tiếng trong các nghi lễ phụng tự. Họ ít khi đi ra ngoài và nếu có ra ngoài th́ thường đội khăn che đầu. Theo tập tục thời đó, người đàn ông không nên nh́n một phụ nữ đă có chồng, cũng không nên tṛ chuyện hay chào hỏi một phụ nữ ở ngoài đường. Các thiếu nữ Dothái lập gia đ́nh rất sớm. Họ làm đám hỏi lúc 12 hay 13 tuổi và thường làm đám cưới khoảng một năm sau. Người vợ có thể bị chồng ly dị chỉ v́ những lư do không đáng ǵ. Sau khi chồng chết, người vợ góa phải chờ xem người anh em chồng có muốn lấy ḿnh không, nếu người này không muốn, người vợ góa mới được đi lấy chồng khác. Chính trong bối cảnh đó mà chúng ta hiểu hơn một số đoạn Tin Mừng như Mt 22,23-32 và Lc 7,36-50. Việc có một nhóm phụ nữ đi theo Đức Giêsu (Lc 8,2-3) hẳn là một điều lạ thường vào thời đó.

 

3.Các nhóm tôn giáo


            Có bốn nhóm chính:


            *Nhóm Sađốc


            Nhóm này gồm giới giáo sĩ cấp cao, phần lớn các tư tế ở Giêrusalem và nhiều kỳ mục. Nét chung của họ là tính bảo thủ, họ chống lại mọi thay đổi về mặt thần học, phụng tự hay chính trị. Họ có thái độ ḥa hoăn với người Rôma, có thể là để duy tŕ địa vị, bổng lộc. Dầu sao càng ngày họ càng xa rời dân chúng, uy tín của họ chỉ dựa trên chức vụ tư tế mà họ đảm nhận. Bởi vậy khi đền thờ sụp đổ năm 70, nhóm này cũng biến mất khỏi lịch sử.

Xét về mặt giáo thuyết, nhóm Sađốc phủ nhận thưởng phạt đời sau và sự phục sinh (Mt 22,23; Cv 23,6-8), bởi họ gắn bó với quan niệm truyền thống về âm phủ. Họ không coi trọng các luật truyền khẩu nhu nhóm Pharisêu, nhưng lại hết sức trung thành với nghĩa đen của Kinh Thánh. Họ quư chuộng đặc biệt Ngũ Thư hơn mọi sách thánh khác. Đức Giêsu cũng đă có lần tranh luận với họ về sự phục sinh (Mc 12,18-27).

 

*Nhóm Pharisêu


            Đây là một nhóm gồm đa số là dân thường thuộc giai cấp trung lưu, tuy cũng có các tư tế vùng quê và các thầy Lêvi tham dự. Không phải mọi người Pharisêu đều là kinh sư, nhưng hầu như mọi kinh sư đều là Pharisêu. Ư nghĩa của từ pharisaioi c̣n được tranh luận; nhiền người cho rằng nó có nghĩa là "những kẻ sống tách biệt", từ đó có lối gọi "biệt phái". Nhóm này bắt nguồn từ nhóm những người đạo đức (Hassidim) ở thời Macabê. Vào thời Đức Giêsu, các người Pharisêu rất được kính trọng v́ chính đời sống đạo đức của họ. Họ họp thành những cộng đoàn nhỏ, đóng kín. Họ chuyên cần suy niệm Kinh Thánh và quyết tâm tuân giữ tỉ mỉ mọi khoản luật, thành văn cũng như truyền khẩu. So với nhóm Sađốc, họ có tinh thần cởi mở hơn về mặt giáo lư và giải thích Kinh Thánh. Khuôn mặt người Pharisêu được mô tả trong Tin Mừng không phản ảnh hết sự thực về nhóm người này. Có lẽ Đức Giêsu lúc c̣n bé đă được các người Pharisêu dạy giáo lư và cầu nguyện ở hội đường Nadarét. Hẳn đă có những người Pharisêu kiêu hănh và giả h́nh, nhưng thái độ tưởng ḿnh có thể mua được Nước trời bằng công trạng và sự thánh thiện của ḿnh vẫn là thái độ mà chúng ta có thể rơi vào.

 

*Nhóm Étxênô


              Năm 1947 nhờ một khám phá t́nh cờ ở vùng Cumran (tây bắc Biển Chết), người ta biết đến sự hiện diện của một nhóm người Dothái, sống chung với nhau thành cộng đoàn: có thể đó là nhóm Étxênô mà sử gia Dothái Giôxêphô đă nhắc đến. Có lẽ nhóm này bắt nguồn từ thời Macabê khởi nghĩa. Đây là một nhóm được tổ chức hết sức chặt chẽ và có tôn ti trật tự. Họ sống nghèo khó, vâng phục những người lănh đạo và ở độc thân. Những việc chính của họ hằng ngày là: cầu nguyện sáng chiều. lao động chân tay, thanh tẩy theo nghi thức và dành một phần ba đêm để học hỏi Kinh Thánh và các tài liệu của cộng đoàn. Khám phá ở Cumran để lại cho ta nhiều bản chép tay quư giá về Kinh Thánh và các tài liệu của cộng đoàn. Cũng có cả một hệ thống bể chứa nước dùng cho việc thanh tẩy.

Phải nh́n nhận rằng đời sống thánh thiện của nhóm này quả là một đóa hoa đẹp của Dothái giáo. Tuy họ sống tách biệt nhưng đây là một cộng đoàn năng động, họ mong Chúa đến nên sống trong cầu nguyện và tiết dục để chuẩn bị đón Người. Theo các tác giả xưa như sử gia Giôxêphô th́ nhóm Étxênô sống độc thân hoàn toàn. Tuy nhiên người ta lại t́m thấy những bộ xương phụ nữ ở nghĩa địa của họ và cả những tài liệu nói đến việc kết hôn một vợ một chồng. Dù sao điều này không phải là không giải thích được: có thể lúc đầu, họ nhận cả các cặp vợ chồng hay cho phép kết hôn, nhưng dần dần họ đi đến chỗ tiết dục tuyệt đối. Nhóm Étxênô tự coi ḿnh mới là con cháu đích thực của thượng tế Sađốc. Đối với họ, đền thờ đă bị các tư tế làm ô uế nên họ từ chối không đến đền thờ. Họ mong Thiên Chúa đến để thanh tẩy đền thờ và tái lập một nền phụng tự thanh sạch. Về mặt chính trị, họ là những người Dothái yêu nước. Năm 68 họ lao ḿnh vào cuộc chiến chống Rôma để rồi chấp nhận thất bại.

Chắc có một liên hệ nào đó giữa ông Gioan Tẩy Giả với nhóm Étxênô ở Cumran, v́ lời giảng của ông có những nét tương tự với xác tín của nhóm này: Đấng Mêsia đă gần đến, sự cần thiết của việc thanh tẩy, sự kinh khủng của ngày thịnh nộ sắp giáng xuống... Chẳng rơ Đức Giêsu có biết đến nhóm người ở Cumran không, nhưng phải nhận rằng giáo lư của Ngài khác với giáo lư của họ ở một điểm khá quan trọng, đó là tính phổ quát của ơn cứu độ. Khi cảm nhận được t́nh yêu Thiên Chúa th́ người Étxênô quay ra căm thù những kẻ tội lỗi, ngoại giáo cũng như Dothái, và mong ngày Thiên Chúa tiêu diệt tất cả những kẻ vô đạo trên mặt đất. C̣n Đức Giêsu lại nhấn mạnh đến ḷng thương xót của Thiên Chúa đối với tội nhân.

 

*Nhóm Samari


          Dân Samari là một nhóm người có gốc Dothái, nhưng sau cuộc lưu đày năm 722 trước CN, họ trở thành một dân có pha trộn nhiều sắc dân ngoại. Sau nhiều biến cố lịch sử đáng tiếc, dân Samari với dân Dothái nuôi mối thù ghét lẫn nhau. Người Dothái coi người Samari là lạc giáo và từ chối có sự liên hệ với họ (x Ga 4,9). Người Samari không thờ phượng ở Giêrusalem, nhưng ở trên núi Garidim, và họ chỉ nh́n nhận Ngũ Thư mà thôi. Thái độ của Đức Giêsu đối với nhóm người này thật là khác thường trong bối cảnh thời ấy (Lc 10,33; 17,16; Ga 4,5-40). Samari cũng đă trở nên phần đất được rao giảng Tin Mừng (Cv 8,5-25).

 

4.Đền thờ, hội đường và các ngày đại lễ


            *Đền thờ


             Vào thời Đức Giêsu, đền thờ đă trải qua một lịch sử dài. Đền thờ đầu tiên do vua Salômôn xây đă bị quân Babylon phá hủy năm 587 trước CN. Sau khi thoát khỏi cảnh lưu đày trở về, người ta xây đền thờ thứ hai nhỏ hơn (520-515 trước CN). Đền thờ vua Hêrôđê Cả, đền thờ được trùng tu và nới rộng: công tŕnh bắt đầu năm 20 trước CN, măi đến năm 64 sau CN mới hoàn tất, nhưng sáu năm sau đền thờ lại bị phá hủy hoàn toàn. Đền thờ có nhiều tiền đ́nh. Lớn hơn cả là tiền đ́nh dân ngoại, nơi đây người ta buôn bán súc vật và đổi tiền để dâng cúng đền thờ (x. Ga 2,14). Một lan can bằng đá ngăn tiền đ́nh này với tiền đ́nh phụ nữ, người ngoại giáo vượt qua sẽ bị xử tử (x. Cv 21,28). Rồi đến tiền đ́nh Ítraen dành cho nam giới. Sau cùng là tiền đ́nh tư tế, ở giữa có bàn thờ dâng lễ toàn thiêu, cao 7,5 mét, mỗi cạnh dài 25 mét. Đây là nơi dâng các vật hy sinh, đặc biệt là "hy sinh vĩnh viễn" gồm việc dâng một con chiên vào buổi sáng và buổi chiều mỗi ngày. Cuối cùng là phần quan trọng nhất của đền thờ gồm Nơi Thánh và Nơi Cực Thánh. Nơi Thánh (Hêkal) có bàn thờ dâng hương (x. Lc 1,9.11), bàn dâng bánh trưng hiến và chân đèn bảy ngọn. Đi qua một bức màn là vào Nơi Cực Thánh (Debir). Trước kia, trong đền thờ do vua Salômôn xây, Nơi Cực Thánh là nơi đặt Ḥm Bia Giao Ước. Từ năm 587 trước CN, Ḥm Bia không c̣n nữa nên Nơi Cực thánh hoàn toàn để trống. Người Dothái tin rằng đây là nơi Thiên Chúa hiện diện cách đặc biệt, chỉ có thượng tế tại chức mới được vào mỗi năm một lần trong dịp lễ xá tội.

Đền thờ là trung tâm đời sống phụng tự của dân Dothái, nên việc đền thờ bị phá hủy là một mất mát không ǵ bù đắp nổi. Từ 20 tuổi, mọi người Dothái phái nam đều phải nộp thuế đền thờ. Đi hành hương lên Giêrusalem vào ba dịp đại lễ là một niềm vui lớn cho những người mộ đạo.

 

*Hội đường


              Hiện nay người ta cho rằng từ thời lưu đày ở Babylon, v́ đền thờ không c̣n nữa, nên bắt đầu xuất hiện các hội đường. Từ đó các hội đường phát triển nhanh ở trong nước cũng như ở hải ngoại. Mỗi cộng đoàn Dothái đều có hội đường. Ở các thành phố lớn có nhiều hội đường.

Hội đường là một căn nhà h́nh chữ nhật, hướng về Giêrusalem. Phụng tự ở hội đường chủ yếu là ngày sabát, gồm có cầu nguyện và đọc Kinh Thánh: người ta đọc Kinh Thánh bằng tiếng Hípri, rồi đọc bản dịch bằng tiếng Aram (Targum), sau đó là bài giảng nhằm giải thích và áp dụng vào cuộc sống (Lc 4,16-21). Ông trưởng hội đường có nhiệm vụ tổ chức phụng vụ, chỉ định người đọc sách thánh và mời những người có khả năng lên giải thích (x Cv 13,15).

Vai tṛ của hội đường rất quan trọng; đặc biệt sau năm 70, khi không c̣n đền thờ nữa, nó trở thành nơi sinh hoạt của đạo Dothái. Hội đường không những là nơi phụng tự, mà c̣n là trường học và là trung tâm văn hóa. Chính nhờ hội đường mà niềm tin của người Dothái được duy tŕ và ḷng đạo đức được nuôi dưỡng.

 

*Các ngày đại lễ


            Có ba dịp lễ lớn hàng năm kỷ niệm những lần Thiên Chúa can thiệp trong lịch sử để giải phóng dân Người. Đó là lễ Vượt Qua, lễ Ngũ Tuần và lễ Lều. Trong các lễ này, trên nguyên tắc, mọi người Dothái phái nam phải đi hành hương Giêrusalem.

Lễ Vượt Qua là lễ trọng hơn cả, kéo dài trọn một tuần. Chiều ngày 14 tháng Nixan (khoảng tháng ba, tháng tư dương lịch), người ta sát tế chiên tại đền thờ, rồi tư tế sẽ lấy máu chiên mà đổ dưới chân bàn thờ. Khi đêm xuống, người ta sẽ ăn tiệc chiên vượt qua theo gia đ́nh hay theo nhóm. Lễ Vượt Qua được cử hành như một cuộc tưởng niệm nhằm giúp mỗi người sống lại kinh nghiệm của cha ông họ xưa kia được giải phóng khỏi Aicập. Trong bữa tiệc Vượt Qua người ta ăn thịt chiên với bánh không men và rau đắng. Ngoài ra người ta cũng uống với nhau bốn chén rượu đă được vị chủ tọa bữa tiệc chúc lành. Trong bầu khí linh thánh của bữa ăn đặc biệt này, vị chủ tọa sẽ kể lại biến cố Xuất Hành. Lúc tiệc gần tàn, người ta đọc các thánh vịnh ca ngợi (Hallel) tức là Tv 113-118.

Khi nhớ lại cuộc giải phóng xưa, người ta hy vọng Chúa sẽ giải phóng dân Người trong tương lai. Chính v́ lễ Vượt Qua là một lễ có thể khơi dậy ḷng ái quốc và v́ số người đổ về Giêrusalem rất đông (khoảng 200,000 người), nên dịp này chính quyền Rôma canh pḥng cẩn mật hơn nhiều để tránh bạo loạn.

Lễ Ngũ Tuần được cử hành 50 ngày sau lễ Vượt Qua. Nguyên thủy đây là lễ mùa gặt, người ta dâng cho Chúa những của đầu mùa (Xh 23,16). Sau này lễ Ngũ Tuần (c̣n được gọi là lễ Các Tuần ở Xh 34,22) trở thành một lễ tưởng niệm việc Chúa ban giao ước và luật trên núi Xinai. Thật là ư nghĩa khi chính trong ngày lễ Ngũ Tuần của người Dothái mà Thánh Thần đă được ban xuống để kết thúc cuộc Vượt Qua của Chúa Kitô (Cv 2).

Lễ Lều nguyên thủy là lễ thu hoạch những hoa trái của ruộng đồng (Xh 23,16). Sử gia Giôxêphô cho rằng đây là lễ thánh nhất và trọng nhất của người Dothái. Lễ này cử hành vào mùa thu, khi vụ thu hoạch đă kết thúc (Lv 23,39), trái cây đă được hái xong. Khách hành hương dựng lên những cái lều, họ ở đó trong bảy ngày để nhớ lại thời gian sống trong sa mạc (Lv 23,42-43). Ngoài ra có nhiều cuộc rước tưng bừng, người ta phất cành lá vạn tuế (lulab) để tung hô. Mỗi ngày các tư tế đi rước nước ở hồ Silôa đem về rưới lên bàn thờ. Buổi tối, tiền đ́nh phụ nữ rực rỡ ánh đèn, có ca múa suốt đêm. Tin Mừng Gioan đă minh nhiên nói đến lễ này ở 7,2 và có lẽ đă ám chỉ đến lễ ấy ở 7,37-38 và 8,12.

Ngoài ba đại lễ trên c̣n những lễ khác như lễ Xá Tội, lễ Cung Hiến đền thờ (x. Ga 10,22) và lễ Tân Niên. Ngày sabát là ngày cầu nguyện và nghỉ ngơi, ngưng mọi công việc sau sáu ngày lao động. Ngày sabát bắt đầu từ chiều thứ sáu đến chiều thứ bảy, đó là ngày thánh hiến cho Thiên Chúa. Đức Giêsu không coi thường ngày sabát, Người chỉ phản đối một lối hiểu hẹp ḥi về ngày lễ này, bởi lẽ ngày sabát cũng là ngày sống cho tha nhân (Mt 12,12).

 

VI. CÁC SÁCH TÂN ƯỚC

 

 1. Phúc âm có nghĩa là ǵ?

Theo nguyên ngữ th́ PHÚC ÂM có nghĩa là "TIN VUI" hay "TIN MỪNG" (GOOD NEWS). Tin mừng là tiếng các tác giả Tân ước, nhất là thánh Phaolô, thường dùng để chỉ những lời rao giảng của Đức Kitô theo nghĩa là tin vui, tin mừng về ơn giải thoát được loan báo, khi Ngôi Hai giáng thế để mở ra một kỷ nguyên mới cho con người. Từ giữa thế kỷ thứ hai, bốn sách đầu của Tân ước được gọi là Tin Mừng hay Phúc âm theo nghĩa từ chữ Evangelion.

 

2. Đâu là những điểm khác biệt giữa Phúc âm và thánh thư?

Phúc âm tŕnh bầy Tin mừng về những ǵ Đức Kitô đă giảng dậy và làm cho nhân loại; C̣n Thánh Thư là những lá thơ do các thánh tông đồ viết để tŕnh bầy những áp dụng của Tin Mừng vào từng Hội Thánh, để thích ứng với hoàn cảnh cũng như những nhu cầu của từng địa phương, dân tộc.

 

3. Các sách Tân ước được h́nh thành thế nào trong Hội Thánh?

Tân ước được viết để lưu truyền những lời giảng dậy của Chúa, các sách ấy được h́nh thành dần dần trong và cùng với Hội Thánh.

Cũng như tất cả những nhà giảng thuyết thời đó, ĐGS đi đây đi đó để hoạt động và rao giảng. Dân chúng và các môn đệ xem, nghe và nhớ nhưng không ai ghi chép lại. Sau khi  ĐGS sống lại và lên trời, các tông đồ đi rao giảng khắp nơi và thành lập những giáo đoàn. Để phục vụ cho những sinh hoạt trong các giáo đoàn này, các tông đồ không tùy tiện muốn nói ǵ làm ǵ tự ư, nhưng nhớ lại xem ngày xưa trong hoàn cảnh như thế ĐGS đă nói ǵ và làm ǵ rồi truyền lại cho tín hữu. Các tông đồ cứ chết dần chết ṃn khiến người ta càng thấy cần ghi lại những ngôn hành của ĐGS mà các Ngài giảng dạy cho tín hữu để lưu truyền cho các thế hệ về sau.

Việc ghi chép trải qua nhiều giai đoạn :

        - Trước hết là ghi chép thành những mẫu văn rời. Thí dụ một bài giảng của ĐGS, một phép lạ của Ngài v.v.

        - Tiếp đến là tập hợp những mẫu văn rời ấy lại thành tập, dựa trên 1 số tiêu chuẩn. Thí dụ những bài giảng thành 1 tập, những phép lạ thành 1 tập, những dụ ngôn thành 1 tập v.v.

        - Trong khoảng thời gian các giáo đoàn ghi chép, sưu tập và lưu chuyển cho nhau những ngôn hành của ĐGS, họ cũng sửa đổi và thích nghi các bản văn để đáp ứng với những vấn đề cụ thể của giáo đoàn họ. Việc này không làm sai lạc ư tưởng của ĐGS, bởi v́ chính ĐGS đang sống trong giáo đoàn (ĐGS phục sinh) và Đức Thánh Linh soi sáng cho họ làm việc đó.

Cuối cùng có những người gom góp tất cả những mẫu văn rời và những sưu tập để soạn thành 4 quyển Tin Mừng, đó là Matthêu, Marcô, Luca và Gioan. Dĩ nhiên những soạn giả này cũng có phần đóng góp riêng của họ: mỗi vị có 1 hướng tŕnh bày các ngôn hành của ĐGS theo quan điểm riêng của ḿnh, cho nên cũng có 1 cách chọn lựa tư liệu riêng, 1 cách sắp xếp bố cục riêng, xử dụng những từ ngữ và bút pháp riêng v.v. Dĩ nhiên ở đây các vị cũng được sự hướng dẫn đặc biệt của ĐGS phục sinh và Thánh Linh.

   Ngoài 4 quyển Tin Mừng ấy, c̣n có những tác phẩm ghi lại sinh hoạt của Giáo Hội (Sách Công vụ tông đồ), giáo huấn của những vị lănh đạo các giáo đoàn (các Thư và sách Khải huyền). Những tác phẩm kể trên được gọi chung là Tân Ước.

        Về niên biểu, những giai đoạn trên được phỏng định như sau :

        - Khoảng năm 28-30 : Đức Giêsu lịch sử đang nói và hoạt động.

        - Khoảng năm 30-70 : Thành lập các giáo đoàn.

        - Từ năm 50 : Bắt đầu có các Thư.

        - Từ năm 70-80 : soạn 3 quyển Tin Mừng Matthêu, Marcô và Luca. 3 quyển này theo 1 sơ đồ tương đối giống nhau về thứ tự các diễn biến trong đời ĐGS, nên được gọi là các Tin Mừng nhất lăm (nhất lăm : 1 cái nh́n chung). Trong khi đó phúc âm của thánh Gioan mang những sắc thái cá biệt, mặc dầu vẫn c̣n có liên hệ với ba cuốn kia. Các nhà thánh kinh gọi nguồn chung ấy là "Q", từ tiếng Đức QUELLE, có nghĩa là nguồn. Về thứ tự sắp xếp, th́ các tích truyện trong các Tin Mừng nhất lăm gom thành bốn phần lớn:

A. Chuẩn bị cho sứ vụ Chúa Giêsu.

B. Sứ vụ ở xứ Galilê.

C. Lên thành Giêrusalem.

D. Sứ vụ tại Giêrusalem. Tử Nạn và Phục Sinh.

Bên trong bốn phần lớn này, Thánh Mátthêu phân phối các tích truyện theo một thứ tự riêng cho tới chương 14, rồi từ đó tŕnh bày các tích truyện chung với Thánh Máccô và theo cùng một thứ tự như ngài. Thánh Luca, th́ xem các tích truyện riêng vào một toàn thể y hệt như của Thánh Máccô (như Lc 6,20-8,3 hay 9,51-18,14). Tuy nhiên phải ghi nhận rằng: bên trong sự ḥa hợp toàn thể này có sự khác biệt nhau, đôi khi trong chính những đoạn chung nhau (v.d. như ở Lc việc kêu gọi các môn đồ hay cuộc viếng thăm Nadarét).

        - Khoảng năm 95 : Thánh Gioan soạn Tin Mừng thứ tư và sách Khải huyền.

 

4.Tân ước gồm những sách nào?

Tân ước gồm tất cả 27 cuốn thứ tự như sau:

- 4 cuốn phúc âm (Mathêu, Marcô, Luca và Gioan).

- 1 cuốn tông đồ công vụ.

- 14 thơ của thánh Phaolô.

- 7 thư chung của các thánh:Phêrô, Giacôbê, Gioan, và Giuđê.

- Cuối cùng là sách Khải huyền.

 

5. Cho biết thứ tự trước sau của việc soạn thảo các sách phúc âm?

Truyền thống tin rằng phúc âm thánh Marcô được soạn đầu tiên, rồi tới Mathêu hoặc Luca, cuối cùng mới tới Gioan. Tuy thế thánh Augustinô cho rằng "Phúc âm thánh Marcô là bản tóm lược và được viết sau phúc âm thánh Mathêu". Một số trường phái hiện đại cũng đang đặt lại vấn đề trước sau của phúc âm thánh Marcô.

 

 6. Phúc âm được viết bằng ngôn ngữ nào?

Cả bốn phúc âm được viết bằng tiếng Hy Lạp, nhưng cũng có giả thuyết cho có phúc âm được viết bằng tiếng Aram (Do Thái) nhưng đă bị thất lạc.

 

7. Những biểu tượng của mỗi thánh sử là ǵ?

Mỗi thánh sử đều có biểu tượng riêng là bốn sinh vật mà sách khải huyền chương 4 câu 7 thánh Gioan nói tới. Trong thị kiến, các sinh vật ấy tượng trưng cho toàn thể vũ trụ (đọc thêm Ezekiel 10:14):

- Sinh vật thứ nhất giống như sư tử (biểu hiệu cho Marcô),

- Sinh vật thứ hai giống như ḅ tơ (biểu hiệu của Luca),

- Sinh vật thứ ba giống như mặt người (biểu hiệu của Mathêu),

- Sinh vật thứ tư giống loại phượng hoàng (biểu hiệu của Gioan).

Sách Êdêkien cũng mở đầu bằng một cảnh tượng lạ mà vị tiên tri được thấy: vinh quang Thiên Chúa ngự đến trên một chiếc xe do 4 sinh vật kéo. Mỗi sinh vật đều có 4 mặt: mặt người , mặt sư tử, mặt ḅ và mặt phượng hoàng (Ed 1, 10).

Người ta cũng lấy 4 khuôn mặt ấy làm biểu tượng cho 4 tác giả sách Tin Mừng, dựa trên đoạn mở đầu của mỗi sách:

-           Mt : mở đầu bằng gia phả Chúa Cứu Thế, kể toàn tên người (mặt người).

-           Mc : mở đầu bằng tiếng kêu trong hoang địa, giữa sa mạc và núi rừng (mặt sư tử).

-           Lc : mở đầu bằng việc dâng ḅ cừu làm của lễ trong đền thờ (mặt ḅ).

-           Ga : mở đầu bằng những suy niệm cao vời bay bổng (mặt phượng hoàng).

Một cách giải thích khác về các biểu tượng trên:

- Biểu tượng mặt người của Matthêu: V́ ngài đă phác họa chân dung của Đức Kitô như một con người, một nhân tính toàn vẹn nhưng đồng thời nhân tính ấy cũng là một Thiên Chúa viên toàn.

- Biểu tượng mặt sư tử của Mc: V́ phúc âm ngài viết về "một con người dũng mạnh của Thiên Chúa".

- Biểu tượng mặt ḅ của Lc: V́ ngài tŕnh bày cuộc đời của Chúa Giêsu như của lễ toàn thiêu hoàn hảo vẹn toàn theo như luật phụng tự thay cho toàn thể nhân loại.

- Biểu tượng mặt phượng hoàng của Ga: V́ những suy tư và lối viết bay bổng của ngài vượt trên các thánh sử khác.

 

8. Thánh Mathêu

- Thánh Mathêu là ai? Mathêu là một trong nhóm 12 tông đồ (Mathêu 10:24; Marcô 3:16-19; Luca 6:14-16; CV 1:13). Ngài là nhân viên thu thuế (Mt 10:3), được Chúa Giêsu gọi lúc ngồi ở bàn thu thuế (Mt 9:9). Theo Papias (Giám mục thành Hierôplis khoảng năm 138) th́ Mathêu cũng được gọi là Lêvi, đă soạn phúc âm bằng tiếng Aram, nhưng bản đó đă bị thất lạc. Hiện nay người ta chỉ t́m được những bản bằng tiếng Hy Lạp.

- Thánh Mathêu nhắm mục đích ǵ và nhắm vào thành phần thính giả nào khi viết phúc âm? Thánh Mathêu trích dẫn Cựu ước rất nhiều trong phúc âm của Ngài, nhằm mục đích chứng minh Chúa Giêsu Nazarét chính là Đấng Messia Thiên Chúa đă hứa; và như thế ngài nhắm vào số thính giả người Do Thái.

- Thánh Mathêu viết phúc âm tại đâu? Theo truyền tụng th́ thánh Mathêu đă rao giảng và làm việc tại Antioch (CV 11:26), có lẽ tại đây Ngài đă soạn phúc âm.

- Lễ thánh Mathêu được giáo hội mừng kính vào ngày nào? Ngày 21 tháng 9 dưới tước hiệu tông đồ thánh sử.

- Đức thánh cha Pio XII đă tặng thêm danh hiệu nào cho thánh nhân? Năm 1956 Đức Thánh Cha Pio XII đă đặt ngài làm quan thày cho những người thủ thư viện. 

 

9. Thánh Marcô

- Thánh Marcô là ai? Theo thư Côlôssê chương 4 câu 10 th́ Marcô là anh em họ với thánh Barnaba. Mẹ ngài là Maria có một ngôi nhà tại Giêrusalem, nơi quy tụ các Kitô hữu tiên khởi (CV 12:12). Ngài đă theo thánh Phaolô và Barnaba trong một số hành tŕnh truyền giáo (CV 12:25); nhưng Marcô đă trở về khi các ngài tiến vào Tiểu Á (CV 13:5, 13). Chính v́ thế mà thánh Phaolô đă khước từ không cho ngài tháp tùng lại nữa. Sau này thánh Barnaba đă đem ngài đi Cyrus (CV 15: 37-39). Trong thư thứ hai Timôthêô chương 4 câu 11 thánh Phaolô đă làm ḥa lại cùng Marcô. Tác giả của thư thứ nhất Phêrô chương 5 câu 13 thích gọi ngài là "người con của tôi".

- C̣n chính ngài giới thiệu về ḿnh như thế nào trong phúc âm? Theo tin mừng của ngài chương 14 câu 51-52 th́ ngài chính là chàng thanh niên "tẩu thoát ḿnh trần". Ngài cũng c̣n được cho là "người đội ṿ nước" (Mc 14:13) mà Chúa đề cập tới lúc sai hai môn đệ đi dọn bữa lễ vượt qua.

- Phúc âm của thánh Marcô đă được thánh Mathêu và Luca trích dẫn như thế nào? Hầu như phúc âm của ngài được trích dẫn tới 95 lần. Toàn bộ phúc âm của ngài có 661 câu th́ đă có tới 600 câu được tiềm tàng trong phúc âm của thánh Mathêu và 350 câu trong phúc âm của thánh Luca. Chỉ có 31 câu là không được trích dẫn trong cả hai phúc âm.

- Thánh Marcô đă dựa vào nguồn nào mà soạn phúc âm? Theo tài liệu rất cổ của Papias (khoảng năm 138) và của thánh Irênê (khoảng năm 202) th́ thánh Marcô là thông ngôn của thánh Phêrô, nên ngài viết phúc âm dựa trên lời rao giảng và kư ức của thánh Phêrô.

- Thánh Marcô viết phúc âm nhắm tới các độc giả nào? Ngài viết cho dân ngoại, đặc biệt những người ở Lamă. Chính v́ vậy mà Marcô đă loại bỏ những ǵ quá riêng tư cho người Do Thái và ngài ít trích dẫn Cựu ước.

- Marcô viết phúc âm ở đâu? Có lẽ ngài viết tại Lamă, v́ có những kiểu nói của tiếng Latin trong phúc âm của ngài như "centurio" (viên bách quản) (Mc 15:39, 44) chẳng hạn.

- Thánh Marcô viết phúc âm nhằm mục đích ǵ? Để minh chứng Đức Giêsu là con Thiên Chúa toàn năng (Rom 1:4).

- Lễ thánh Marcô được mừng kính ngày nào trong năm phụng vụ? Thánh Marcô được mừng kính vào ngày 25/4 dưới tước hiệu Marcô tông đồ thánh sử.

 

10. Thánh Luca

- Thánh Luca là ai? Luca bắt nguồn từ danh từ Latin "Lucanus", nói lên nguồn gốc của ngài là dân ngoại (Col 4:11 tiếp theo). Theo lá thư Phaolô gửi cho Timôthêô (II Tim 4:11) "chỉ ḿnh Luca ở với cha" có nghĩa là Luca là bạn đồng hành truyền giáo của thánh Phaolô. Trong thơ Philmôn câu 24 thánh Phaolô liệt kê thánh Luca vào số "những cộng sự viên của ngài", c̣n trong Côlôssê 4:14 ngài được gọi là "lương y".

- Luca đă đóng vai tṛ nào trong Tân ước? Ngài không chỉ là tác giả của phúc âm thứ ba mà c̣n là tác giả sách Tông đồ công vụ nữa.

- Thánh Luca viết sách phúc âm nhằm mục đích ǵ? Ngài viết phúc âm để minh chứng rằng đạo Chúa Kitô là một đạo giáo toàn cầu qua cách quảng diễn ḷng nhân từ của Chúa đối với những người nghèo khổ và bị áp bức, nêu cao ḷng thiện cảm của Chúa dành cho dân ngoại. Phúc âm của ngài đă diễn đạt chân lư mà thánh Phaolô công bố trong thư Galata chương 3 câu 28 như sau: "không c̣n là Do Thái hay Hy Lạp, nô lệ hay tự do, nam hay nữ, v́ tất cả anh em là một trong Đức Kitô Giêsu".

- Thánh Luca viết phúc âm nhằm cho loại độc giả nào? Là một người dân ngoại, nên ngài viết cho các tín đồ dân ngoại.

- Thêôphilô là ai mà thánh Luca đề tặng ở đầu sách phúc âm của ngài? Thêôphilô là một danh từ Hy Lạp, có nghĩa là "kẻ yêu mến Thiên Chúa". Có thể ông là kẻ mới chịu đạo và đại diện cho nhóm độc giả mà Luca nhắm tới, hầu họ am tường về giáo huấn của đạo mới.

- Tại sao lại gọi phúc âm của ngài là phúc âm đặc biệt dành cho dân ngoại? V́ Chúa Giêsu mà Luca tŕnh bầy trước tiên không phải là Đấng Messia của người Do Thái mà là Đấng Kitô của toàn cầu. Chính v́ thế mà ngài tŕnh bầy gia phả của Chúa ngược lên tới Adam chứ không chỉ dừng lại ở Abraham. Rồi trong bài ca của ông già Simêon Chúa được xưng tụng là "ánh sáng soi chiếu muôn dân". Luca c̣n đề cập tới nhiều khuôn mặt người ngoại như người Samaritanô nhân hậu, Chúa nêu cao gương đức tin của viên bách quản. Cuối cùng phúc âm Luca được kết thúc với lệnh truyền: "Tin mừng phải được rao giảng cho muôn dân".

- Tại sao gọi phúc âm Luca là phúc âm đặc biệt dành cho nữ giới? V́ thánh Luca đă diễn đạt một cách phong phú nét dịu hiền thương mến của Chúa dành cho phái nữ. Ngoài những lời tán dương trong những bài hoan ca của bà Elizabeth, của Mẹ Maria và của bà Anna, chúng ta c̣n t́m thấy t́nh thương hải hà Chúa dành cho người phụ nữ ngoại t́nh, ḷng trắc ẩn với bà góa thành Naim, thân t́nh với chị em Maria và Martha và những lời an ủi dành cho những người phụ nữ thành Giêrusalem đang khóc thương Chúa trên đường thập giá.

- Lễ của ngài được mừng kính vào ngày nào trong năm phụng vụ? Ngày 18 tháng 10 với danh tước là Luca thánh sử.

 

11. Thánh Gioan

- Thánh Gioan là ai? Gioan em của thánh Giacôbê tiền, con của ông Giêbêđê, một trong những người đầu tiên được Chúa gọi làm tông đồ (Mc 1:19). Ngài là "tông đồ được Chúa yêu" (Gio 19:26) và là "người đă tựa đầu vào ngực Chúa" trong bữa tiệc ly như chính ngài đă ghi lại trong phúc âm của ngài.

- Thánh Gioan viết phúc âm cho ai và viết tại đâu? Thánh Gioan viết phúc âm không chỉ cho người Do thái mà cho hết mọi người mọi nơi. Theo truyền thống th́ ngài qua đời tại Ephêsô, nên có lẽ ngài cũng biên soạn phúc âm của ngài tại đó.

- Lễ của ngài được mừng kính vào ngày nào? Ngày 27/12 dưới tước hiệu: Gioan tông đồ thánh sử.

 

12. Sách Tông đồ công vụ

- Sách Tông đồ công vụ có nghĩa là ǵ? Tông đồ công vụ là một cuốn sách lược tóm việc rao giảng, các cuộc hành tŕnh và bách hại của các Kitô hữu trong buổi đầu sơ khai của Hội thánh. Là một câu chuyện dài tóm lược những nỗ lực của các tông đồ và môn đệ Đức Giêsu Kitô đă rao giảng từ Giêrusalem tới Roma, từ thành thánh tới một kinh đô huy hoàng nhất vào thời đại ấy.

- Ai là tác giả của sách Tông đồ công vụ? Theo như câu nhập đề của cuốn sách th́ thánh Luca là người đă ghi chép lại. Ngài đă đề tặng Theophulus tác phẩm này (CV 1:1) cũng như đă đề tặng trong cuốn phúc âm (Lc 1:13).

- Sách được viết lúc nào? Việc xác định sách được viết vào năm nào vẫn là một vấn đề c̣n được tranh luận. Một số tác giả dựa vào chương kết của Tông đồ công vụ chương 28:30-31 mà đưa ra giả thuyết là sách phải được viết sau năm 62 là năm thánh Phaolô được trắng án, nhưng không thể muộn hơn năm 80, là những năm mà thư của thánh Phaolô chưa được phổ biến. Một số tác giả khác dự đoán rằng sách phải được viết vào khoảng năm 64 sau khi Luca đă biên soạn phúc âm, v́ ngài đă đề cập tới cảnh sụp đổ của thành thánh Giêrusalem (Lc 21:20) trong phúc âm của ngài. Một số khác cho rằng sách phải được viết khoảng năm 80 đến 90.

- Sách Tông đồ công vụ được biên soạn tại đâu? Theo những biến cố Luca ghi lại nhiều nơi trong sách Tông đồ công vụ như "…chính Thiên Chúa đă gọi chúng tôi đến rao giảng…" (Cv 16:10-18; 20:5-16; 21:1-16; 27:1-28) thánh nhân đă kể nhiều tới các cuộc hành tŕnh truyền giáo, xử dụng nhiều truyền thống từ các cộng đoàn philiphê, Eâphêsô, Côrintô và cêsarê…Nên có thể ngài viết tại Antioch, Rôma hay Eâphêsô.

- Luca đă dựa trên những nguồn tài liệu nào để viết Tông đồ công vụ? Để xác định các nguồn tài liệu nào Luca đă dùng để viết th́ thật là khó. Nh́n vào sách ta thấy Tông đồ công vụ được chia ra làm hai phần:

* Phần thứ nhất gồm 12 chương đề cập tới Hội thánh Giêrusalem trong buổi đầu sơ khai mà có lẽ ngài được biết qua thánh Marcô hay thánh phêrô mà thôi.

* Phần hai từ chương 13-28 đề cập tới những hoạt động của thánh Phaolô mà chính ngài là nhân chứng và hiện diện trong những sinh hoạt, hành tŕnh đó v́ ngài là phụ tá của thánh Phaolô.

 

13. Thánh Phaolô

- Thánh Phaolô là ai? Rất khó có thể tóm lược tiểu sử của ngài vào vài ḍng v́ đời của ngài có quá nhiều nét phong phú và phi thường. Nhưng ta có thể nói ngài là một nhà truyền giáo tiên khởi vĩ đại, làm việc không biết mỏi mệt, là người đem Tin mừng đầu tiên cho dân ngoại và là tác giả của nhiều thư trong Tân ước.

- Sinh quán của thánh Phaolô ở đâu? Theo sách Tông đồ công vụ chương 21 câu 39 th́ Phaolô tự hào là "một người Do Thái quê tại Tarsô, Cilicia, công dân của một thành phố không phải là không tên tuổi". Điều ấy nói lên hai quyền công dân của ngài.

- Phaolô đă được thụ huấn như thế nào? Cha mẹ ngài có lẽ đặt rất nhiều hy vọng và mộng ước con ḿnh sẽ thành một nhà luật pháp thông thái, nên khi vừa 14 tuổi ngài đă được gửi lên Giêrusalem theo học trường luật của Gamalie (CV 22:3).

- Xét về mặt xă hội Do thái, Phaolô thuộc tầng lớp nào? Ngài là một biệt phái, con của biệt phái (CV 23:6), "sống theo lề luật như biệt phái" (Phi 3:5).

- Chúng ta có thể nói ǵ về dung mạo của Phaolô? Dung mạo của thánh Phaolô có thể tóm gọn như sau:

* Về thể lư: chúng ta không biết được điều ǵ chính xác cả. Một số ước đoán ngài là một con người mảnh khảnh ốm yếu, nhưng ngược lại một số khác cho ngài là một con người cường dũng mạnh.

* Về tinh thần: qua các câu chuyện trong Tông đồ công vụ và thư của ngài, chúng ta dễ dàng nhận định rằng ngài là một người đầy nhiệt t́nh hăng hái, quả cảm, kiên gan và tŕ chí nhưng lại dễ động ḷng trắc ẩn, thân t́nh chí thiết. Biến cố Đamas đă thay đổi toàn vẹn con người ngài để nên một kỳ công tuyệt diệu của chương tŕnh Thiên Chúa. Với nét nghiêm khắc của một người cha kèm theo nét dịu hiền của một người mẹ, cộng với tài năng minh trí ngài đă vươn lên chóp đỉnh cao siêu thiên giới, nhưng lại tươm tất lưu tâm tới những chi tiết dù nhỏ bé của việc tổ chức Hội thánh nơi trần thế.

- Hăy tŕnh bầy ngắn gọn đặc tính các thư của thánh Phaolô? Chúng ta tập trung vào ba điểm: h́nh thức, văn chương và đạo lư:

a. H́nh thức: Các thư được viết tùy hoàn cảnh và dưới nhiều h́nh thức từ một thư riêng tới một thiên luận nhằm:

* Rao giảng và làm chứng cho Tin mừng.

* Truyền đạt niềm tin đạo lư.

* San sẻ những suy tư, cảm nghiệm về những mầu nhiệm và mặc khải.

b. Văn chương: là một người học sâu hiểu rộng và tuy bị ảnh hưởng của văn chương bóng bẩy Hy lạp, nhưng Phaolô lại không diễn tả tư tưởng theo lối văn chương chải chuốt ngược lại lời văn hùng mạnh, tư tưởng hàm súc nhằm thuyết phục mọi thính giả.

c. Đạo lư: Phaolô chiếm một địa vị vô song trong Giáo hội mọi thời. Hiện nay các nhà thần học vẫn chưa đào sâu hết các giáo thuyết của ngài. Tựu chung ta có thể tóm tắt vào những điểm sau:

* Biến cố Chúa hiện ra với ngài trên đường Đamas đă thay đổi đời sống của ngài bao nhiêu th́ cũng đánh dấu đời sống tôn giáo và đạo lư của ngài bấy nhiêu. Chúng ta được nên công chính nhờ tin vào Chúa Giêsu Kitô chết và phục sinh.

* Dân của giao ước mới không c̣n phải là dân được xây dựng trên lề luật mà trên Thần khí. Phaolô tŕnh bầy mầu nhiệm của Hội thánh như thân h́nh mầu nhiệm của Chúa Kitô, được xây dựng trên lời rao giảng, trong đó mọi người đều b́nh đẳng trong tự do là con cái Thiên Chúa.

* Công cuộc cứu chuộc được liên kết với mầu nhiệm Thiên Chúa Ba ngôi:

+ Sáng kiến do tự ḷng yêu thương của Thiên Chúa Cha,

+ Được thể hiện trong sự chết và phục sinh của Chúa Giêsu.

+ Và được kiện cường nhờ quyền năng sức mạnh của Chúa Thánh thần.

- Lễ thánh Phaolô được mừng kính ngày nào trong phụng vụ? Ngài được kính nhớ vào hai ngày: 25/1 kỷ niệm biến cố trở lại và 29/6 mừng chung hai thánh tông đồ Phêrô và Phaolô, hai vị thánh vĩ đại và lừng danh trong Giáo Hội.

 

14. Thư chung gồm những thư nào và tại sao gọi là thư chung?

Thư chung gồm bẩy thư: một của tháng Giacôbê, một của thánh Giuđê, hai thư do thánh Phêrô viết và ba thư do thánh Gioan viết. Gọi là thư chung v́ các thư ấy không đề gửi cho ai hoặc cho một giáo đoàn nào. (Điều ấy tất không thể áp dụng cho lá thư thứ hai và thứ ba của thánh Gioan.. Nhưng v́ các thư này được coi như phụ trương cho lá thư thứ nhất, nên cũng được).

 - Giacôbê là ai và ai là tác giả của thư Giacôbê? Trong phần nhập đề bức thư tác giả đă tự giới thiệu: "Giacôbê, nô lệ của Thiên Chúa và Chúa Giêsu Kitô" (1:1). Nhưng ai là Giacôbê th́ không có chi tiết nào rơ rệt cả. Trong các bản văn Tin mừng th́ có tới ba người mang tên Giacôbê con của Zêbêđê (Mt 4:21) và là anh em của thánh Gioan Tông đô thánh sử (Mt 17:1), ngài được gọi là "Giacôbê tiền" để phân biệt với một tông đồ khác cùng tên. Giacôbê thứ hai là một tông đồ, con của Alphêus (Mt 10:3) là anh em bà con với Chúa Giêsu (Mc 6:3; Galát 1:19). Và Giacôbê thứ ba là nguời được Chúa hiện ra sau khi sống lại ( I Cor 15:7), người đuợc thánh phêrô báo tin lúc ngài thoát khỏi ngục (CV 12:17), là người thánh Phaolô đă gặp tại Giêrusalem sau cuộc ngă ngựa (Gal 1:18-19). Ngài được coi là rường cột của Giáo hội Giêrusalem làm một với thánh Phêrô và Gioan (Gal 2:9). Cũng chính ngài đă công bố quyết định của công đồng đầu tiên họp tại Giêrusalem (CV 15:13-29). Từ những điểm trên, nhiều tác giả cho rằng Giacôbê, người anh em của Chúa cũng là Giacôbê cầm đầu Giáo hội tại Giêrusalem và là người đă viết lá thư này.

Bí tích nào có nguồn gốc từ bức thư này? Bí tích xức dầu có nền tảng Thánh Kinh trong lá thư của thánh Giacôbê chương 5 từ câu 13 tới 16 như sau: "Ai trong anh em đau khổ, yếu đau liệt lào, hăy mời các vị Niên trưởng của Hội thánh đến; họ sẽ cầu nguyện đặt tay trên người ấy, sau khi sức dầu nhân danh Chúa".

- Thư thứ nhất của thánh Phêrô: Ai là tác giả của lá thư? Tác giả đă tự giới thiệu ḿnh trong phần đầu bức thư như sau: "Phêrô, tông đồ của Chúa Giêsu Kitô" (1:1, và chương 5 câu 12 ngài c̣n thêm: "Nhờ tay Silvanô, người anh em trung tín, tôi viết ít điều cho anh em". Silvanô đă đóng vai tṛ nào trong việc viết lá thư thứ nhất này? Theo phong tục thời đó th́ Silvanô có thể đóng nhiều vai tṛ như người sửa chữa bản thảo cho Phêrô, hoặc ghi chép những ǵ phêrô đọc cho ngài viết… Cũng có thể ngài cắt nghĩa và quảng diễn tư tưởng mà phêrô đă đề ra, hoặc thay thế đại diện Phêrô để ứng dụng các tư tưởng của Phêrô vào những hoàn cảnh cụ thể.

Thư thứ hai chủa thánh Phêrô: Ai là tác giả lá thư này? Thánh Phêrô như phần nhập đề thư viết "Simon Phêrô, nô lệ và tông đồ của Đức Giêsu Kitô" (1:1); và chương 3 câu 1 ngài c̣n viết thêm: "Đây là lá thứ thứ hai tôi viết cho anh em". Nhưng dựa vào những lời trong 3:2,6 th́ tác giả đă biết sưu tập các thư của thánh Phaolô và đặt các thư ấy ngang hàng với các sách Cựu ước (3:15), lại sử dụng thư của thánh Giuđê nữa, nên tác giả phải là một đồ đệ của Phêrô và viết vào thập niên sau thời các tông đồ.

- Các thư của thánh Gioan: tác giả các lá thư và người viết phúc âm thứ tư là một, tức là thánh Gioan tông đồ.

- Ai là tác giả của thư Giuđê? Tác giả tự giới thiệu ở đầu thư: "Giuđê, nô lệ của Đức Giêsu Kitô, anh em với Giacôbê (câu 1). Theo truyền thống th́ Giuđê được đồng hóa với một người bà con của Chúa Giêsu trong phúc âm thánh Marcô ở chương 6 câu 3. Tuy nhiên chúng ta không được chắc chắn cho lắm v́ Giuđê cũng là một tên rất thông dụng trong Tân ước, ví dụ trong Luca 6:16, tông đồ công vụ 1:13; 15:22-23.

 

15. Sách khải huyền

- Ai là tác giả của sách khải huyền? Tác giả tự giới thiệu ḿnh là Gioan (Kh 1:4,9). Truyền thống xưa nay vẫn coi sách Khải huyền như một trước tác của thánh Gioan cùng với phúc âm và ba lá thư của ngài nữa.

- Sách Khải huyền được viết lúc nào và viết tại đâu? Sách được viết vào thời bách hại khoảng năm 96 sau Chúa Giáng sinh. Về nơi chốn th́ tác giả có đề cập tới như sau: "Tôi là Gioan.. số là tôi đang ở đảo Patmô, v́ lời Chúa cùng v́ chứng của Đức Kitô" (Kh 1:9). Patmô là một ḥn đảo thuộc vùng Mediterranea, là đảo để đầy ải các tù binh chính trị của vương quốc La mă.

- Sách đuợc viết cho ai? Tác giả viết: "Tôi là Gioan, một người anh em và người bạn cùng chia sẻ đau khổ, cùng vương tộc và cùng kiên tâm bền chí với anh em trong Đúc Giêsu" (Kh 1:9). Theo đó, th́ ngài viết cho các tín hữu đang trong lao tù như ngài. Có bẩy cộng đoàn được nêu tên, nhưng có lẽ c̣n đông hơn nữa trong tâm trí và tâm hồn của ngài.

- Tác giả viết nhằm mục đích ǵ? Trước những cảnh cùng quẫn của các giáo đoàn Tiểu á, thánh Gioan như một vị tiên tri, viết sách Khải huyền nhằm hai mục đích:

* Để khích lệ các tín hữu hăy trung kiên trung thành và để an ủi họ vững tin vào sự toàn thắng của cứu chúa và phân thưởng Ngài dành cho những kẻ chiến thắng: "Vương quyền trên cả thế gian đă thuộc về Chúa chúng ta và Đức Kitô của Người và Ngài sẽ làm vua đời đời kiếp kiếp" (Kh 11:15).

* Xác quyết Thiên Chúa sẽ can thiệp và luận phạt những kẻ làm hại Hội thánh (Kh 14:6-19).

- Tác giả đă dùng loại văn nào trong khải huyền? Loại văn mà thánh Gioan dùng trong Khải huyền là loại văn thị kiến, dùng biểu tượng để diễn đạt ư tưởng, đặc biệt ám chỉ tới hoàn cảnh lịch sử hiện tại của thời đại tác giả đang trải qua.

 

VII. ĐỌC SÁCH THÁNH THẾ NÀO?

Kinh thánh là Lời của Thiên Chúa. Lời Thiên Chúa luôn có tính hiện tại, nghĩa là Thiên Chúa đang nói với mỗi người chúng ta trong môi trường sống cụ thể của chúng ta, nên chúng ta phải: Đọc để gặp gỡ Lời Chúa. Đọc với tinh thần đức tin. Đọc để cầu nguyện. Đây là cách đọc Kinh Thánh rất bài bản với Phương thức cầu nguyện với Kinh Thánh, đặc biệt với phương pháp cầu nguyện của Lectio Divina. 

 

1. Đọc

Sách Thánh là một cuốn sách mà tôi có thể đọc ban đầu như đọc các sách khác. Có một bản văn để t́m ṭi, t́m hiểu để đi sâu hơn măi trong đó. Khởi sự, cần có có một thái độ tiếp nhận, một cách nghe thiện cảm đối với bản văn và sứ điệp nó trao gửi cho ta.

 

2. Đọc Sách Thánh

Tôi không đọc Sách Thánh như đọc báo (để lấy tin tức) hoặc như đọc một tập san chuyên môn (để thu thập kiến thức mới). Khi đọc Sách Thánh, tôi tiếp xúc với một kinh nghiệm sống sâu xa, tôi ở trước một bản văn nói lên một điều ǵ về ư nghĩa của đời sống, nó chất vấn độc giả và mời gọi họ sống tốt hơn.

Kinh nghiệm sống mà Sách Thánh kể lại, trước hết là của một Dân, một dân tộc nhỏ bé miền Trung Đông đang đọc lại lịch sử của họ dưới ánh sáng niềm tin Thiên Chúa. Sách Thánh không phải là một thiên phóng sự trực tiếp về các biến cố. Sách Thánh nói với ta điều người ta đă khám phá được đàng sau các biến cố lịch sử, dưới ánh sáng niềm tin.

Như vậy Sách Thánh là một cách giải nghĩa , cách hiện tại hóa một biến cố đă sống.Và mỗi lần đọc hoặc đọc lại các biến cố đó trong Sách Thánh th́ cũng giả thiết là giải nghĩa và hiện tại hóa. V́ thế, đôi khi nên dựa vào một vài quy tắc giúp ta giải nghĩa cho đúng các bản văn . Đây là một số quy tắc đó :

 

a. T́m hiểu nghĩa chữ

Chữ của Sách Thánh nói với tôi điều đă xăy ra, các sự kiện lịch sử… Việc mặc khải được tiến hành từ từ và Chúa không nói hoặc không làm hết trong một lúc. Nên lưu ư đến tính tiệm tiến đó. Để đọc một bản văn cho đúng, cần phải phân biệt các thể văn, hiểu bản văn trong bối cảnh lịch sử nào đó (xem điểm 5 ở phía dưới).

 

b. Khám phá ra nghĩa thiêng liêng

Là nghĩa bên trong của bản văn: Sách thánh không chỉ là một tập sách, mà c̣n là Lời của Chúa được viết ra. Đọc Sách Thánh là đón nhận Lời Thiên Chúa đă nói ra theo ḍng thời gian, một LỜI đầy sinh lực dẫn ta tiến bước tới sự tṛn đầy của việc Mặc khải nơi Đức Giêsu Kitô. Cuối cùng Sách Thánh mặc khải cho ta Mầu nhiệm Đức Kitô và Giáo Hội , nội dung đức tin của ta. Theo nghĩa đó, có một sự thống nhất giữa Cựu ước và Tân ước, bởi v́ cả hai đều nói đến việc Đức Giêsu Kitô ngự đến, hành động và làm cho ta khám phá ra Người.

 

c. Chúa muốn nói với tôi điều ǵ qua bản văn này?

V́ ư định Thiên Chúa đă tỏ ra nơi Đức Giêsu Kitô có nghĩa phổ quát và bao gồm hết mọi người, nên Lời có ǵ đó để nói với mọi người. Lời Chúa trải qua muôn ngàn thế hệ. Bởi vậy ta có thể để những ǵ ḿnh đọc tác động đến nội tâm và coi xem những lời đó đụng tới ta ở điểm nào, chất vấn ta, giúp ta hoán cải và bước theo Đức Kitô cách cụ thể, trong đời sống đức tin, đức ái và đức cậy, cho đến ngày ta được hoàn toàn thuộc về Đức Kitô, Chúa ta.

 

3 . Đọc Lời Chúa trong Giáo hội

Theo mức độ ta đón nhận Lời, Lời có thể biến đổi đời ta thực sự. Đó là một phương tiện để ta gặp nhau theo nhóm, theo cộng đoàn. Lời Chúa cho ta hiểu biết nhau hơn và mở ḷng ta ra cho hoạt động của Chúa và cho sự hiện diện của người.

Lời chúa được trao phó cho Giáo Hội, nên cũng nhờ Giáo hội mà chuyển đạt cho ta. Cách giải thích đúng đắn Lời Chúa đuợc huấn quyền của Giáo Hội thực hiện. Huấn quyền không ở trên Lời Chúa, nhưng phục vụ Lời, nghe Lời và tŕnh bày Lời cách trung thực và có Thánh Linh phù trợ.

 

4. Một số nguy cơ nên tránh

a. Bỏ Cựu ước để chỉ lo đến Tân ước. Nói là Cựu không có nghĩa là hết thời, nhưng là một trương lực hướng tới cái mới và c̣n phải tiếp tục.

b. Đọc Sách thánh mà chỉ quan tâm về mặt lịch sử hay khoa học và quên rằng cuốn sách này là tấm gương phản chiếu việc Chúa mặc khải cho một dân tộc. Sách thánh ghi lại lịch sử một dân tộc, nhưng không nhằm chủ yếu cung cấp cho ta sự hiểu biết lịch sử nhờ vào các tư liệu của thời đại

c. Đọc Sách Thánh mà bám sát theo nghĩa đen và không lưu ư đến các thể văn trong đó. Một cách đọc sát chữ có nguy cơ quên rằng giữa Sách Thánh và chúng ta có một khoảng cách cần biết tôn trọng, khoảng cách không gian, thời gian, năo trạng, cấu trúc và nội dung.

d. Đọc Sách thánh mà thiêng liêng hóa tức khắc, nghĩa là gạt đi tất cả nền tảng của lịch sử Thánh Kinh, ḥng lấy ra tức khắc một bài học thiêng liêng và đạo đức thôi. Nguy cơ là kéo Sách Thánh về phía ḿnh và sử dụng cho mục đích hoàn toàn riêng tư.

e. Dùng Sách Thánh để hợp lư hóa các thực hành của ta. Dĩ nhiên, Sách Thánh tạo hứng khởi cho việc thực hành của ta, nhưng nguy cơ là chúng ta đi ngược chiều, nghĩa là đi t́m trong Sách Thánh nguyên những ǵ hợp thức hóa cho ta và cuối cùng tránh né tất cả những ǵ Lời chúa chất vấn hành động của ta và mời gọi ta hoán cải.

 

5. Các thể văn

Có nhiền cách để kể chuyện. Cũng như trong văn chương, Sách thánh sử dụng nhiều thể văn:

• Thể văn pháp lư

• Thể văn lịch sử

• Thể văn ngôn sứ

• Thể văn thi ca

 

 

VII. PHƯƠNG PHÁP ĐỌC, SUY NIỆM LỜI CHÚA & CẦU NGUYỆN.

Phương pháp «Đọc, Suy Niệm Lời Chúa và Cầu Nguyện» được tiến hành theo 6 bước như sau:

 

    1. Chuẩn bị - xin ơn Chúa Thánh Thần (Preparatio).

 

    2. Đọc và tìm hiểu bản văn (Lectio): Đọc chậm rãi từng chữ từng câu một đoạn văn Kinh Thánh. Không cần đọc lấy nhiều.  Đọc đi đọc lại nhiều lần. Nhất là những câu ngắn mà chúng ta thấy hay thấy thích, chúng ta có thể lặp đi lặp lại nguyên văn các câu ngắn ấy nhiều lần. Đọc trong tâm tình yêu mến, lắng nghe, tìm hiểu, đón nhận ơn soi sáng và ơn tác động của Thánh Thần.

a/ Quan sát bằng cách tự đặt cho mình những câu hỏi như: Ở đâu? khi nào? //Ai?// Làm gì? //Nói gì?

b/ Giải thích bằng cách tự đặt cho mình những câu hỏi như: tại sao? … có ý nghĩa gì? ….  ám chỉ hay ngụ ý gì?

Ví dụ:

(1o) H: Tại sao Gia-kêu t́m biết Đức Giê-su?

T: Gia-kêu t́m biết Đức Giê-su (có thể) v́ Gia-kêu đă nghe nói nhiều về Người nên ṭ ṃ muốn biết Đức Giê-su là người thế nào và (cũng có thể) v́ trong tâm hồn, Gia-kêu có nỗi khắc khoải sâu kín về đời sống công chính, về ơn cứu độ.

c/ Tóm kết ý nghĩa đoạn văn trong một câu vắn gọn:

        (1o) Trong đoạn Kinh Thánh này, chúng ta khám phá Chúa Giê-su là ai?

        (2o) Chúng ta học được điều gì từ đoạn Kinh Thánh này? Hay Lời Chúa trong đoạn Kinh Thánh này đem sứ điệp ǵ đến cho chúng ta?

 

3. Suy niệm (Meditatio): Trong thinh lặng, chúng ta tự hỏi trong ḷng: Lời này, câu này, sự kiện này có ư nghĩa ǵ? Thiên Chúa, Chúa Giê-su có dành riêng cho tôi lời này, câu này, biến cố  này không? Thiên Chúa, Chúa Giê-su muốn ṇi ǵ với tôi qua lời này, câu này, biến cố này? Thiên Chúa, Chúa Giê-su mời gọi tôi làm ǵ?

Ví dụ:

(1o) “Gia-kêu t́m biết Đức Giê-su”: Tôi có t́m biết/thấy/gặp Chúa Giê-su không? Tôi t́m biết/thấy/gặp Chúa Giê-su bằng những cách nào?

 

4. Cầu nguyện (Oratio): Cầu nguyện tức để Lời Chúa đánh động tâm hồn tạo nên những tâm t́nh cầu nguyện (Oratio)

Trong thinh lặng, chúng ta để Lời Chúa đánh động tâm hồn ḿnh, để Thánh Thần làm dậy lên những tâm t́nh thờ phượng, ngợi khen, cảm tạ, khát khao, cảm thông, chia sẻ, sám hối ăn năn và quyết tâm sửa đổi. Và chúng ta dâng lên Thiên Chúa những tâm t́nh mà Thánh Thần đă khơi lên trong tâm hồn chúng ta.

Ví dụ:

(1o) Tôi có tâm t́nh ǵ khi đọc đi đọc lại đoạn Phúc Âm Lc 18,1-10 này?

(2o) Khi đọc đi đọc lại đoạn Phúc Âm Lc 18,1-10  tôi có ngưỡng mộ ông Gia-kêu  và nhất là Chúa Giê-su không?

(3o)Khi đọc đi đọc lại đoạn Phúc Âm Lc 18,1-10  tôi có muốn noi gương bắt chước Gia-kêu không?

 

5. Chiêm niệm (Contemplatio): Cầu nguyện chiêm niệm: chiêm ngưỡng Chúa và để tâm hồn cháy lửa yêu mến Chúa (Contemplatio)   

Trong thinh lặng tuyệt đối, chúng ta hướng mắt, hướng ḷng về Thiên Chúa, về Chúa Giê-su để nh́n ngắm, chiêm ngưỡng, để yêu mến Người. Chúng ta cố giữ cho tâm hồn trống rỗng, không vướng bận một việc ǵ khác….để ḷng kề ḷng với Thiên Chúa, với Chúa Giê-su.

 

6. Dấn thân hành động (Actio): Dấn thân hành động theo lời mời gọi, sự gợi ý của Chúa (Actio) 

Cách “Đọc, Suy Niệm Lời Chúa và Cầu Nguyện” chỉ hoàn hảo khi chúng ta đáp lại lời mời gọi, sự gợi ư của Chúa mà chúng ta đón nhận được trong quá tŕnh các bước kể trên.

 Chúng ta đáp lại lời mời gọi, sự gợi ư của Chúa bằng một quyết tâm. Nhưng quyết tâm ấy phải có hành động cụ thể kèm theo. Chỉ có quyết tâm không th́ chưa đủ, mà phải có việc làm cụ thể, thiết thực mới là nghe và thực thi ư muốn của Chúa (đối chiếu cuộc sống với bài Tin Mừng: «Đối chiếu với cuộc sống, bạn đă sống bài Tin Mừng này thế nào?»)