LM. Giuse Trương Đ́nh Hiền
DẪN NHẬP
1. Căn tính của linh mục triều: được sai đi để phục vụ và xây dựng cộng đoàn:
Thời gian, sức khỏe và công việc có thể làm cho các linh mục hao ṃn đi, nhưng không thể khiến tâm trí các linh mục lại quên mất điều cốt yếu làm nên căn tính của đời ḿnh: phục vụ và xây dựng cộng đoàn tín hữu, mà những lời huấn dụ của Đức Giám Mục trong thánh lễ phong chức năm nào vẫn c̣n vang vọng:
“...các con hăy cố gắng quy tụ các tín hữu thành một gia đ́nh, để các con có thể hướng dẫn họ đến với Chúa Cha nhờ Chúa Kitô và trong Chúa Thánh Thần. Các con hăy luôn ngắm nh́n gương sáng của Mục Tử tốt lành: Người không đến để được phục vụ, nhưng để phục vụ. Người đến để t́m kiếm và cứu rỗi kẻ hư mất”(Sách nghi thức phong chức).
“Phục vụ và xây dựng cộng đoàn” lại không bao giờ là những khái niệm trừu tượng chỉ để suy tư mà là cách thể hiện cụ thể trách nhiệm của người mục tử, trách nhiệm chăn dắt các linh hồn mà ngôn ngữ thần học ngày nay gọi chung là “trách nhiệm mục vụ”. Chính v́ thế, Đức cố Giáo Hoàng G.P.II, trong Tông huấn “Pastores dabo vobis” đă lặp lại giáo huấn của Công Đồng Vatican II về tầm quan trọng trong việc đào tạo mục vụ cho các chủng sinh:
“Bởi đó, trong mọi phương diện, nền đào tạo ấy phải mang một tính chất thiết yếu mục vụ. Sắc lệnh Công Đồng Optatam totius đă khẳng định rơ ràng điều nầy khi đề cập đến các đại chủng viện: “Nền giáo dục trọn vẹn dành cho các học sinh ở các đại chủng viện phải nhắm hướng làm cho họ trở nên thực sự là những mục tử chăn dắt các linh hồn, noi gương Đức Giêsu Kitô Chúa chúng ta, là Thầy, Linh mục và Mục Tử...” (Tông huấn Pastores dabo vobis số 57)
Tuy nhiên, các mục tử cũng phải luôn cảnh
giác để khỏi rơi vào “chủ nghĩa công chức”
(Fonctionnalisme) như lời khuyến dụ trong tài liệu
“Kim Chỉ
“Ngày nay, đức ái mục vụ có nguy cơ mất hết ư nghĩa do cái mà người ta có thể gọi là “chủ nghĩa công chức” (Fonctionnalisme). Thật ra, cũng không hiếm thấy nơi một vài linh mục ảnh hưởng của một năo trạng có nguy cơ thu hẹp chức tư tế thừa tác vào những khía cạnh thuần túy công vụ. “Lam”linh mục, thi hành một số dịch vụ đặc thù và bảo đảm vài ba công vụ là tất cả lẽ sống của đời linh mục. Qua niệm hẹp ḥi nầy về căn tính và thừa tác vụ linh mục có nguy cơ đưa cuộc sống linh mục vào một sự trổng rỗng thường được bù trừ bằng những lối sống không phù hợp với thừa tác vụ của ḿnh” (Kim Chỉ nam số 44)
Thiết tưởng không cần phải lặp lại nhiều hơn nữa những chỉ dẫn cơ bản và truyền thống về vị trí và vai tṛ quan yếu của “loại h́nh mục vụ” trong “chức vụ và đời sống linh mục”. Tuy nhiên, để làm mục vụ cho tốt và thành công, tiên vàn người mục tử cũng như cộng đoàn được giao phải “biết địch biết ta”. Hay nói cách khác, hăy thử làm cuộc điều tra về bối cảnh mục vụ của các giáo xứ mà ở đó, bao nhiêu “hiện tượng tiêu cực” và thách đố xă hội đang áp lực nặng nề.
2. Những hiện tượng tiêu cực và thách đố xă hội mà các cộng đoàn mục vụ và người mục tử hôm nay và ngày mai phải đối mặt:
a/. Phân tích theo kiểu thần học, sách vở:
Với hai chương “Tin Mừng hôm nay: những triển vọng và những trở ngại” và “Những người trẻ đứng trước ơn gọi và việc đào tạo linh mục” của Tông huấn Pastores dabo vobis, Đức Cố giáo hoàng G.P. II đă “điểm danh” một số những hiện tượng đang thách đố dữ dội niềm tin Kitô hữu, sự ổn định cộng đoàn và các loài h́nh mục vụ truyền thống. Đại loại đó là các hiện tượng sau:
- Những h́nh thái tôn giáo phi Thiên Chúa và nhiều giáo phái
- Chủ nghĩa duy chủ thể vây kín ngôi vị trong cá nhân chủ nghĩa dẫn đến t́nh trạng vô tâm, bại liệt chiều kích thiêng liêng, tôn giáo và t́nh liên đới. (Không c̣n khả năng để dấn thân hy sinh, quảng đại)
- Chủ nghĩa vô thần thực hành và hiện sinh cùng với nhăn giới trần tục hóa đời sống và vận mệnh con người. (Có thực mới vực được đạo. Đi lễ, đọc kinh có nuôi sống được không...)
- Thực tại gia đ́nh đang bị thoái hóa, ư nghĩa đích thực của t́nh dục con người lu mờ hoặc bóp méo. (Đơn thuần chỉ là thỏa măn yêu cầu hay đáp ứng như một món hàng tiêu dùng)
- Bất công và chênh lệch trong lănh vực kinh tế, xă hội (Giàu: đua đ̣i, trụy lạc. Nghèo: thất vọng, bất cần, làm bất cứ ǵ miễn có tiền...)
- Sự ngu dốt, thiếu hiểu biết về tôn giáo lại bị chi phối bởi các sứ điệp nghịch chiều do các phương tiện truyền thông mạnh hơn của xă hội.
- Sự đa nguyên trong các lănh vực thần học, văn hóa và mục vụ dẫn tới bất hiệp nhất, coi thường Huấn Quyền và phẩm trật
- Giản lược sự phong phú và mục tiêu tối hậu của Tin Mừng thành công cụ giải phóng chính trị hay dẫn tới h́nh thái mê tín dị đoan.
- Sự chung chạ các cộng đồng sắc tộc, tôn giáo dẫn tới chủ nghĩa tương đối (kiểu đạo nào cũng tốt).
- Chủ nghĩa duy chủ thể đức tin (Chỉ tin những ǵ thích hợp với ḿnh), nại tới tính bất khả xâm phạm của lương tâm (tội hay không tội là do chính ḿnh...), kinh nghiệm lệch lạc về tự do...
- Các tín hữu bị bỏ rơi trong những giai đoàn lâu dài, thiếu sự trợ giúp mục vụ thích đáng.
- Xă hội tiêu dùng mê hoặc (Mối quan tâm hàng đầu là tiện nghi, chiếm hữu nhiều của cải...)
Bổ túc thêm:
- Hiến chế mục vụ “Giáo Hội trong thế giới hôm nay”, chương nhập đề: Thân phận con người trong thế giới hôm nay, từ số 4-10
- Tông huấn “Kitô hữu giáo dân” của Đức G.P.II, Chương nhập đề: Những thúc bách hiện tại của thế giới, từ số 3-6.
b/. Phân tích theo thực tế “mắt thấy tai nghe”
- Các cộng đoàn vùng quê:
- Nghèo, lam lủ, thất học
- Thiếu các chuyên viên mục vụ (tập hát, đệm đờn, dạy giáo lư, âm thanh, ánh sáng, trang trí...)
- Giới trẻ bỏ quê lên thành và học đ̣i bao điều tiêu cực từ thành mang về.
- Quen tâm lư xin, nhận, được phục vụ và xa lạ với tinh thần cho, phục vụ.
- Thể hiện đức tin thường gắn với h́nh thức bên ngoài.
- HĐGX ỷ nại vào cha sở, thầy, xơ, giáo dân ỷ nại vào HĐGX và một số ít người siêng.
- Thích gây phong trào nhất thời mà ít trung thành bền bĩ.
- Sơ sài giáo lư, ít thuộc kinh, xa lạ với Lời Chúa.
- Tinh thần cục bộ, gia tộc, chú trọng tới các lợi lộc, dễ bị kích động v́ những điểm nhỏ nhen.
- Thiếu các phương tiện (cơ sở, dụng cụ) và chưa ứng dụng được các phương tiện truyền thông
- Các cộng đoàn thành phố:
- Tinh thần cá nhân chủ nghĩa, thiếu sự gắn kết cộng đồng.
- Thực hành đạo chủ yếu theo quán tính và đám đông, nhu cầu “giải trí tinh thần” hơn là “cảm thức đức tin. (Người ta đi ḿnh cũng đi, không đi thấy kỳ, thiếu thiếu sao đó...)
- Dễ tích hợp thành nhóm khép kín (GLV, Ca đoàn, Junior, Legio Mariae, cựu TSC, HTDC...)
- Chủ quan, tự hào với cái mốt “thành phố” (ăn mặc, phong cách tham dự pv, học giáo lư)
- Giới trẻ bị cuốn hút với việc làm và hưởng thụ, đua đ̣i, học sinh bị quá tải v́ học thêm....
- Giới giàu cố phấn đấu để thuộc đẳng cấp giàu (nhà cửa, xe cộ, quan hệ hôn nhân...), giới nghèo có vẻ khép kín, mặc cảm, xa rời cộng đoàn)
- Bị chi phối bởi lịch sinh hoạt nghề nghiệp, gia đ́nh (Tham dự PV vội vă, ít quan tâm tới công việc chung của cộng đoàn...)
- Ưa đ̣i hỏi, hay chỉ trích, phê b́nh, coi thường giới tu (cha, thầy, xơ...)
. ...V...V...
c/. Cũng đừng quên nh́n lại chính ḿnh
Hơn ai hết, chính bản thân linh mục luôn ư thức “thân phận con người” của ḿnh với bao nhiêu giới hạn, khiếm khuyết, mà nếu thiếu sự trợ lực của “grâce d’ état”, e rằng sẽ nắm chắc phần thất bại.
Thử liệt kê ra đây vài giới hạn thường t́nh:
- Chưa bao giờ được đào tạo chuyên ngành về nghệ thuật quản trị, điều hành...
- Kiến thức thần học được tiếp thu nơi đại chủng viện thường mang nặng tính lư thuyết hơn là nhắm đến thực hành.
- Không được phú ban những năng khiếu cần thiết thích hợp cho lănh vực mục vụ: tài ăn nói, nghệ thuật lănh đạo, các năng khiếu nghệ thuật, mỹ thuật (âm nhạc, hội họa, kiến trúc...), óc hài hước, tài thu phục nhân tâm...
- Không bắt kịp các trào lưu và xu thế văn hóa, triết học, khoa học đương đại.
- Thiếu khả năng sở hữu và ứng dụng các phương tiện truyền thông hiện đại: vi tính, internet...
- Sức khỏe, bệnh tật, tuổi tác, tính t́nh, tài chánh...
Đứng trước những thực trạng như thế, người mục tử được sai đến phục vụ cộng đoàn sẽ phải chuẩn bị những hành trang mục vụ nào khả dĩ để ḿnh khỏi sớm “bị đào thải” mà cộng đoàn lại được thăng tiến và phát triển sinh động ?
Quả là một bài toán khó. Một nan đề mà ngoài ân sủng của Thánh Thần, sức con người không thể kham nổi. Tuy nhiên, “Chúa là nơi con nương tựa”, và “Ơn ta có đủ cho con”, nên “nầy con xin đến”, và đây có thể là những điều cần cho các linh mục đang thao thức khi đến với cộng đoàn:
3. Cần những định hướng và lựa chọn các ưu tiên mục vụ thích hợp để xây dựng và phát triển cộng đoàn giáo xứ.
Làm sao xác định và chọn lựa được những ưu tiên mục vụ thích hợp ?
Thưa rằng:
- Phải đặt nền tảng trên 3 chức năng trong thừa tác vụ linh mục của Chúa Giêsu: TƯ TẾ, NGÔN SỨ VÀ VƯƠNG ĐẾ.
- Phải theo định hướng của Giáo Hội (Văn kiện Công Đồng, giáo huấn của ĐGH, Giám mục địa phương...)
- Phải xuất phát từ hiện t́nh mục vụ thực tế và điều kiện khả thi của cộng đoàn.
- Phải v́ mục đích tối hậu “vinh danh Chúa, v́ phần rỗi anh em” chứ không v́ để thỏa măn các ước mơ và dự phóng cá nhân.
- Phải bảo đảm không để thành phần nào của cộng đoàn bị thiệt nhưng mọi người đều hưởng được lợi ích thiêng liêng.
- Phải hội đủ hai chiều kích: vừa nghiêm túc truyền thống (ôn cố) vừa sinh động cập nhật (tri tân)
PHẦN KHAI TRIỂN
A. CÁC ĐỐI TƯỢNG MỤC VỤ KHÔNG THỂ THIẾU
Không thể thiếu, v́ tất cả đều gắn liền với nhịp sống đức tin; nhưng không nhất thiết phải đủ, v́ có những cộng đoàn chưa hội đủ điều kiện để trở nên một mô h́nh mục vụ hoàn chỉnh, đáp ứng mọi yêu cầu và chiều kích sinh hoạt của cộng đoàn.
Sau đây là một bảng đề nghị các đối tượng mục vụ thường có trong sinh hoạt của một giáo xứ.
1. Mục vụ về Tổ chức-Điều hành tổng quát: Phương cách mục vụ để thiết chế và xây dựng cộng đoàn, qui hoạch tổng thể và định hướng nhịp sinh hoạt, mọi h́nh thái sinh hoạt mục vụ trên b́nh diện tổng quan. (Cụ thể: cần xây dựng Nội quy giáo xứ, điều lệ hướng dẫn tổ chức và điều hành Hội đồng mục vụ, Hội đồng giáo xứ, Ban hành giáo, phương án mục vụ hàng năm…)
2. Mục vụ Phụng vụ tổng quát: Phương án tổng quát giúp cộng đoàn sống và thực thi chức năng Tư Tế của Chúa Giêsu. Cụ thể, đó là hướng dẫn thực hiện quy cách thực hành Phụng vụ sao cho đúng, đẹp và mang lại các hiệu quả thiêng liêng. (Các bí tích, Thánh lễ, Ca đoàn, lễ sinh, nghệ thuật thánh, tác viên PV…)
3. Mục vụ huấn giáo: Phương án tổng quát giúp cộng đoàn sống và thực thi chức năng Ngôn Sứ của Chúa Giêsu. Cụ thể, đó là định hướng, phối hợp toàn bộ sinh hoạt giáo lư trên những nguyên tắc chỉ đạo đúng đắn, áp dụng khả thi (Tổ chức điều hành giáo lư tổng quát, phương án giáo lư hàng năm, giáo lư viên, chương tŕnh giáo lư, các đối tượng huấn giáo, tư liệu và phương tiện giáo lư…)
4. Mục vụ các hội đoàn, các giới: Công tác phối kết, huấn luyện, phát triển các hội đoàn, đoàn thể và định hướng đưa vào sinh hoạt mục vụ chung của giáo xứ. (Legio Mariae, Các Bà mẹ công giáo, cựu chủng sinh-tu sĩ, nhà giáo, sinh viên-học sinh, thiếu nhi, giới trẻ, gia trưởng…)
5. Mục vụ văn hóa-nghệ thuật: Ứng dụng và phát triển lănh vực văn hóa-nghệ thuật làm khí cụ chuyển tải chân lư Phúc âm và thăng tiến phẩm giá Kitô hữu. (Báo chí, trang trí, các loại h́nh văn nghệ, văn hóa…)
6. Mục vụ truyền thông: Phối hợp, kiện toàn và ứng dựng các phương tiệnh truyền thông vào các lănh vực mục vụ. (Âm thanh, ánh sáng, phát thanh, truyền h́nh, đèn chiếu, internet…)
7. Mục vụ bác ái-xă hội: Kế hoạch mục vụ giúp cộng đoàn tích cực và cụ thể sống t́nh bác ái huynh đệ, tương thân tương ái, thể hiện tinh thần “người Samaritanô nhân hậu”. (Xóa đói giảm nghèo, trợ giúp thiên tai, công tác từ thiện bác ái…)
8. Mục vụ giáo dục-học đường: Kế hoạch thực hiện “nền giáo dục Kỉô giáo” trên địa bản mục vụ và với điều kiện có trong tầm tay. (Trường học, quỹ khuyến học, hỗ trợ học sinh nghèo, chăm sóc svhs…)
9. Mục vụ hôn nhân-gia đ́nh: Triển khai thực hiện các định hướng và ứng dụng mục vụ liên quan đến đời sống hôn nhân và gia đ́nh. (chuẩn bị hôn nhân, các gia đ́nh trẻ, hôn nhân rối, kinh nguyện gia đ́nh)
10. Mục vụ Dự ṭng-Tân ṭng: Kế hoạch giúp thực hiện việc dạy giáo lư, chăm sóc đức tin cho các dự ṭng cũng như những người vừa được gia nhập Kitô giáo. (mục vụ dự ṭng, mục vụ hậu tân ṭng)
11. Mục vụ quản lư tài sản và xây dựng: Kế hoạch quản lư và phương án phát triển tài sản giáo xứ. (Hồ sơ đất đai, xây dựng, kế hoạch mục vụ tài chánh…)
12. Mục vụ bệnh nhân, tử táng: Kế hoạch mục vụ chăm sóc bệnh nhân, người già, kẻ liệt, tử táng. Bảo vệ và xây dựng nghĩa trang…
13. Mục vụ liên lạc, đối thoại liên tôn: Kế hoạch mục vụ giúp giáo xứ bắt nhịp liên hệ với các đối tượng bên ngoài. (Liên lạc chính quyền dân sự, đối thoại với các tôn giáo bạn…)
14. Mục vụ truyền giáo: Ứng dụng các định hướng chung vào các lănh vực liên quan tới sinh hoạt “Loan Báo Tin Mừng”: (các đối tượng và vùng truyền giáo, phương cách ứng dụng…)
15. Mục vụ ơn gọi linh mục, đời sống thánh hiến: Chương tŕnh hành động tổng quát về việc đào tạo và phát triển ơn gọi tu tŕ. (Đào tạo chủng sinh và ơn gọi tu tŕ, thiết lập các quan hệ hữu hảo giữa giáo xứ và các cộng đoàn tu sĩ giúp mv…)
B. LỰA CHỌN TRIỂN KHAI MỘT SỐ ĐỐI TƯỢNG ƯU TIÊN
1. Mục vụ về Tổ chức-Điều hành tổng quát.
Đây là “khâu mục vụ” mang tính định hướng và chỉ đạo tổng quát. Nếu không có loại h́nh mục vụ nầy, mọi sinh hoạt mục vụ trong giáo xứ có nguy cơ cứ ở trong t́nh trạng lấp lửng, dễ biến động thay đổi, và đôi khi, không biết giải quyết cách nào khi có những vụ việc đặc biệt xảy ra.
Đề nghị một lộ tŕnh thực hiện: Xây dựng văn bản định hướng, phối trí nhân sự và xác lập chương tŕnh hành động.
Văn bản định hướng
Cần nghiên cứu kỷ để h́nh thành những “văn bản định hướng mục vụ” cho giáo xứ. Trước hết, cần một bảng Nội Quy làm “cơ sở pháp lư” để định h́nh việc tổ chức và điều hành mục vụ tổng thể. (Phần nào giống như một bản “Hiến Pháp” của một quốc gia). Dưới ánh sáng của bảng “Nội quy” nầy, việc tổ chức giáo xứ và các điều lệ hướng dẫn mục vụ chuyên biệt sẽ h́nh thành.
Đào tạo và phối trí nhân sự:
Một khi đă có nội quy và các điều lệ hướng dẫn mục vụ, điều c̣n lại là công tác phối trí nhân sự. Dĩ nhiên, công tác nầy đă được định hướng bởi các điều lệ. Cần có kế hoạch đạo tạo thường xuyên cho các thành viên đương nhiệm và các thành viên dự kiến trong tương lai.
Chương tŕnh hành động:
Có văn bản định hướng, có nhân sự điều hành, bây giờ chỉ c̣n việc “bắt tay vào việc”, hay nói cho có vẻ chuyên môn: cần có chương tŕnh hành động. Chương tŕnh nầy có thể dài hạn (3 năm, 1 năm) hay ngắn hạn (6 tháng, 3 tháng). Điều quan trọng là chương tŕnh đó không đi ngoài định hướng chung của Hội Thánh hoàn vũ, hoặc lănh đạm thờ ơ với chủ trương mục vụ của Hội Thánh địa phương (HĐGMVN, GPQN,...). Muốn như thế, cần có một “Phương án mục vụ tổng quát” hướng dẫn toàn bộ sinh hoạt của giáo xứ trong một thời gian nhất định (Theo Năm Phụng Vụ chẳng hạn...)
Tư liệu tham khảo:
- Nội quy giáo xứ Tuy Ḥa
- Điều lệ Hội đồng mục vụ-Hội đồng giáo xứ-Ban hành giáo giáo xứ Tuy Ḥa.
- Phương án mục vụ tổng quát năm 2008
2. Mục vụ Phụng vụ
Là người được lănh nhận chứ Tư tế thánh, thừa tác viên chính thức và cần thiết của các cử hành Phụng vụ, các linh mục không được quên lời huấn dụ khi tiến chức:
“Các con cũng phải thi hành nhiệm vụ thánh hóa trong Đức Kitô, v́ chưng thừa tác vụ các con sẽ giúp hoàn thành lễ tế thiêng liêng của tín hữu, hiệp cùng lễ tế của Đức Kitô mà tay các con dâng tiến khi cử hành lễ tế trên bàn thờ...” (Nghi thức phong chức linh mục).
Và hăy luôn nhớ giáo lư của Công Đồng về vị trí ưu tiên của Phụng vụ thánh:
“Phụng vụ là tột dỉnh mà mọi hoạt động của Giáo Hội qui hướng về đồng thời tuôn trào mọi năng lực của Giáo Hội” (PV số 10).
Để giúp cho sinh hoạt mục vụ Phụng vụ được ổn định, sinh động và đúng hướng, cần lưu ư:
Đề xuất các quy định tổng quát cho các sinh hoạt Phụng vụ (Các bí tích, Thánh lễ, Ca đoàn, lễ sinh, nghệ thuật thánh, tác viên PV…).
Ngoài các hướng dẫn rơ ràng của luật “Chử Đỏ”, cần quy định những quy cách phụng vụ thích hợp với không gian, thời gian và điều kiện riêng của cộng đoàn, như:
- Lịch cử hành Phụng vụ: thánh lễ, Rửa tội, Giải tội, Trao của ăn đàng, Xức dầu kẻ liệt, chầu Giờ thánh...
- Hướng dẫn quy cách cử hành Phụng vụ: Lễ trọng, lễ kính, lễ Chúa Nhật, Hôn phối, An táng, y phục độc viên, cách rước lễ, phụng vụ tại gia, hát phụng vụ, việc thực hành kinh nguyện cộng đồng...
- Hướng dẫn thực hành phụng vụ cụ thể theo từng đối tượng và thời điểm: Giáng Sinh, Mùa Chay, Tuần Thánh-Phục sinh, Tết, Phong chức, tháng Đức Mẹ, mùa Các Đẳng...
Đào tạo tác viên phụng vụ: Độc viên, dẫn lễ, giúp lễ, ca trưởng...
Phối hợp các lănh vực liên quan đến phụng vụ: Ban lễ nghi, ca đoàn, âm thanh, ánh sáng, trang trí...
Tư liệu tham khảo:
- Bảng hướng dẫn Phụng Vụ Tuần Thánh Phục sinh
- Hướng dẫn cử hành phụng vụ và kinh nguyện tại gia đ́nh
3. Mục vụ huấn giáo:
Lại cũng cần nhắc lại lời giáo huấn của Đức Giám Mục trong lễ nghi phong chức:
“C̣n các con thân mến ! Các con sắp lên chức linh mục, các con sẽ thi hành nhiệm vụ giảng huấn trong Chúa Kitô là Thầy chúng ta. Các con đă vui mừng lănh nhận Lời Chúa, các con hăy đem ra phân phát cho mọi người. Khi suy gẫm luật Chúa, các con hăy chú tâm tin điều các con đọc, dạy điều các con tin và thi hành điều các con dạy. Vậy giáo lư các con phải nên lương thực nôi dân Thiên Chúa...”
(Cf. Đọc thêm: Kim chỉ nam số 47)
V́ liên quan đến chân lư đức tin, giáo dục các tâm hồn, mục vụ huấn giáo không thể bị xem thường hay được thực thi cách sơ sài, không định hướng, chắp vá, mang tính “đối phó”...
Sau đây là mấy đề nghị thực hành:
Kiện toàn khâu “Tổ chức và điều hành tổng quát”:
- Nên có một “Lược đồ tổng thể”: Việc tổ chức và điều hành, các đối tượng giáo lư, ban chuyên trách...
- Nên có một “phương án mục vụ giáo lư hàng năm” (chương tŕnh hành động cụ thể trong năm)
Kế hoạch đào tạo giáo lư viên dài hạn và ngắn hạn.
Kế hoạch đầu tư cho mục vụ giáo lư: Cơ sở, dụng cụ, tư liệu, thủ bản...
Tư liệu tham khảo:
- Phương án mục vụ huấn giáo niên khóa 07-08 giáo xứ Tuy Ḥa
- Chương tŕnh Giáo lư Phổ thông
4. Mục vụ văn hóa-nghệ thuật
Kitô giáo vốn tự hào về “nền văn minh Kitô giáo” của ḿnh bởi v́ đă là nguồn cảm hứng mạnh mẽ và đầy sức thuyết phục đối với các loại h́nh văn hóa và nghệ thuật của nhân loại (âm nhạc, hội họa, kiến trúc, văn chương, thi ca...). Hơn nữa, văn hóa, nghệ thuật c̣n là phương tiện tối cần và hữu dụng trong việc chuyển tải chân lư đức tin. Lịch sử truyền giáo tại Việt nam đă khẳng định điều nầy. V́ thế, không thể bỏ qua hay xem thường loại h́nh mục vụ nầy trong sinh hoạt sống đạo của cộng đoàn dân Chúa.
Sau đây là mấy yếu tố cần lưu ư trong lănh vực mục vụ nầy:
Chuyên ban mục vụ văn hóa-nghệ thuật: đặc trách các chuyên mục: trang trí khánh tiết, báo chí, các sinh hoạt tọa đàm văn hóa, văn học, giúp đào tạo người viết văn, làm thơ, nghiên cứu, thiết lập pḥng đọc sách, thư quán, nhà truyền thống hay thư viện, xuất bản sách...
Các công tác văn hóa trong các dịp trọng điểm mục vụ: Giáng Sinh, Phục Sinh, ngày truyền thống Bổn mạng, Tết, các sinh hoạt đặc biệt (Kỷ niệm ngày thành lập xứ, các giải thưởng...)
Tư liệu tham khảo:
- Giải văn hóa-đức tin Nguyễn Xuân Văn
5. Mục vụ hôn nhân-gia đ́nh
Công đồng Vatican II, trong Hiến chế Mục vụ “Gaudium et Spes”, đă dành chương đầu với các số từ 47-52 trong Phần II: Những vấn đề khẩn thiết, để tập chú vào chuyên đề: Giá trị của hôn nhân và gia đ́nh.
Quả thật, hôn nhân-gia đ́nh đúng là “điểm nóng mục vụ” mà bất cứ cộng đoàn nào cũng phải quan tâm, như lời huấn dụ của Đức Cố Giáo Hoàng G.P. II trong Tông huấn về gia đ́nh:
“V́ thế, cũng cần nhấn mạnh một lần nữa rằng Hội Thánh phải cấp bách tổ chức một sự can thiệp có tính cách mục vụ để nâng đỡ gia đ́nh. Cần phải cố gắng hết sức có thể để mục vụ gia đ́nh được củng cố và phát triển, trở thành một ngành thật ưu tiên, v́ chắc chắn trong tương lai việc loan báo Tin Mừng phần lớn tùy thuộc nơi Hội thánh tại gia đ́nh” (Tông huấn gia đ́nh số 65)
Sau đây là một số chuyên đề trong lănh vực mục vụ hôn nhân-gia đ́nh mà giáo xứ có thể triển khai thực hiện:
Mục vụ tiền hôn nhân: giáo lư chuẩn bị hôn nhân căn bản
Mục vụ đính hôn và lănh nhận bí tích Hôn Phối.
Mục vụ gia đ́nh: Chương tŕnh giáo dục thường xuyên các gia đ́nh trẻ, Sổ gia đ́nh, h́nh gia đ́nh, quản lư gia đ́nh công giáo, phụng vụ và kinh nguyện gia đ́nh, mục vụ các gia đ́nh rối...
Tài liệu tham khảo:
- Sổ gia đ́nh Công giáo giáo xứ Tuy Ḥa
- Tài liệu phụng vụ tại gia
6. Mục vụ Dự ṭng-Tân ṭng
Cần phải lặp lại giáo huấn của Hội Thánh về vị trí và quyền lợi của các Dự ṭng trong sinh hoạt của Dân Chúa:
“Phần những người dự ṭng, nhờ Thánh Thần thúc đẩy, nếu minh nhiên xin gia nhập Giáo Hội, th́ do chính ước muốn ấy, họ đă được kết hợp cùng Giáo Hội rồi; và Giáo Hội là Mẹ hiền yêu thương săn sóc họ như con cái ḿnh” (Hiến chế Giáo Hội số 14)
Như thế, cần có một chương tŕnh mục vụ dành cho Dự ṭng-Tân ṭng, một kế hoạch chăm sóc dài hơi, chứ không phải đơn thuần chỉ cần mở một lớp giáo lư cấp tốc cho họ lănh các bí tích, rồi coi như không c̣n ǵ để quan tâm.
Sau đây là một số đề nghị trong chuyên đề mục vụ nầy:
Cần một kế hoạch mục vụ ưu tiên thay v́ một biện pháp đối phó và một chương tŕnh thường xuyên thay v́ một giải pháp bất đắc dĩ.
Đề nghị một chương tŕnh mục vụ dự ṭng bao gồm: giáo lư, phụng vụ, cầu nguyện, hiệp thông.
Chương tŕnh mục vụ hậu tân ṭng: liên lạc, gặp gỡ, đại hội, trao trách nhiệm mục vụ...
Tư liệu tham khảo:
- Tài liệu giáo lư Tiền Dự Ṭng
7. Mục vụ các hội đoàn
Đă có một thời,các hội đoàn Công giáo tiến hành nở rộ: Liên MinhThánh Tâm, HùngTâm dũng chí, Bác ái Vinh Sơn, Legio Mariae, Thanh-thiếu sinh công, Hướng đạo Công giáo, Thanh lao công, Các bà mẹ Công giáo...
Và tới một thời, tất cả phải “đội nón ra đi”, chỉ c̣n một hội đoàn duy nhất: Giáo Hội mà đơn vị nhỏ nhất là giáo xứ hay giáo họ. Nhưng, đức tin không v́ thế mà tiêu tán. Có khi nhờ thế mà được thanh lọc, tẩy luyện cho tinh ṛng hơn, cứng cáp hơn.
Nói thế không có nghĩa chủ trương rằng: Mục vụ ngày nay không cần đến các hội đoàn. Trái lại, rất cần. V́, trong một nghĩa tích cực, các hội đoàn chính là “cánh tay nối dài của cha sở”. Chính v́ thế, cần có những yếu tố sau đây để xây dựng chương tŕnh mục vụ các hội đoàn.
Huấn luyện “tinh thần hội đoàn”
Đào tạo các hạt nhân
Cung ứng và hỗ trợ các yêu cầu
Định hướng sinh hoạt và thường xuyên phối hợp mục vụ
Tài liệu tham khảo:
- Điều lệ hướng dẫn sinh hoạt hội Nhà giáo Công Giáo
- Điều lệ hướng dẫn sinh hoạt ca đoàn
8. Mục vụ ơn gọi linh mục, đời sống thánh hiến
Tài liệu “Kim Chỉ
“Linh mục cần lưu tâm cách riêng đến mục vụ ơn gọi, không quên khuyến khích cầu nguyện theo ư chỉ đó, bỏ công sức ra cho Giáo lư ơn gọi, lo huấn luyện các em giúp bàn thờ, cổ vơ sáng kiến thích hợp bằng tiếp xúc cá nhân, nhằm phát hiện những tài năng và biết nhận ra thánh ư Thiên Chúa để giúp can đảm lựa chọn theo Đức Kitô”
“Đó là một “đ̣i hỏi không thể lẫn tránh của đức ái mục vụ” là mỗi linh mục tiếp tay với ơn Chúa Thánh Thần, quan tâm khơi dậy ít nhất một ơn gọi linh mục để có thể tiếp nối thừa tác vụ của ḿnh”.
(SĐD số 32).
Ở đây, mục vụ ơn gọi không chỉ nhắm đến công tác chuẩn bị và đào tạo ơn gọi mà c̣n nhấn mạnh đến khía cạnh linh mục sống ơn gọi linh mục của chính ḿnh và trong tương quan với các linh mục và tu sĩ khác.
Một số gợi ư cho lănh vực mục vụ nầy:
Linh mục sống ơn gọi linh mục của chính ḿnh
“Chắc chắn, sự ư thức rơ ràng về căn tính của ḿnh, sự mạch lạc trong đời sống, niềm vui trong sáng và ḷng nhiệt thành thừa sai tạo nên những nguyên tố cần thiết cho mục vụ ơn gọi.” (SĐD số 32)
Linh mục trong tương quan với anh em linh mục
“T́nh bạn linh mục chín chắn và thâm sâu, được coi như nguồn gốc phát sinh sự thanh thản và niềm vui lúc thi hành thừa tác vụ...” (SĐD số 32)
Linh mục trong quan hệ với các tu sĩ giúp mục vụ
“Ngài phải lưu tâm đặc biệt đến mối tương quan với các anh chị em dấn thân sống đời thánh hiến đặc biệt cho Thiên Chúa, dù họ thuộc về h́nh thức nào, bằng cách bày tỏ một sự quí mến chân thành và một tinh thần cọng tác tông đồ đích thực trong sự tôn trọng và thăng tiến những đặc sủng riêng tư của họ...” (SĐD số 31)
Rơ ràng, tách bạch trong trách nhiệm mục vụ, trong quản lư cơ sở và đất đai.
Linh mục trong kế hoạch đào tạo ơn gọi chủng sinh và tu sinh: Từ xa trong gia đ́nh cho đến môi trường giáo xứ, học đường...
Tài liệu tham khảo:
- Linh đạo dành cho linh mục coi xứ
PHẦN KẾT LUẬN
Tại làm sao tôi phải “thao thức mục vụ” ?
V́ Giáo Hội, Giáo phận đang cần những “người canh gác đêm” (Is 21,11-12) tỉnh thức, sắp sẵn trên vọng gác của ṭa nhà Giáo Hội, hay sinh động, mau mắn trên những “thảo nguyên của cuộc đời” để cộng đoàn Dân Chúa luôn biết bừng dậy trong hy vọng hoan vui đón mừng Ngày Chúa đến (Is 52,7-9); nhưng nhất là để trung thành với căn tính linh mục của chính ḿnh, để ḿnh được nên thánh mà theo ngôn ngữ của Chúa Giêsu đó chính là: “Để phục vụ và hiến dâng mạng sống” (Mt 20,24-28)
Và như thế, “thao thức mục vụ” không phải chỉ là “vấn đề của tâm lư” hay nổi bức xúc do tác động xă hội và những yêu cầu của tương lai, nhưng là một chiều kích chính yếu không thể thiếu trong linh đạo của người linh mục hôm nay và ngày mai.
Thật vậy, đối với linh mục, nhất là linh mục giáo phận, linh mục coi xứ, th́ việc nên thánh không thể tách khỏi môi trường mục vụ, công tác mục vụ, cộng đoàn mục vụ. Bởi lẽ, linh mục không phải nên thánh cho riêng ḿnh, mà phải nên thánh cho, v́, với và nhờ công đoàn mà ḿnh phục vụ.
Tông huấn Pastores dabo vobis dành trọn 6 số (từ 21-26) để triển khai khía cạnh “linh đạo mục vụ” nầy qua hai nội dung chính: - Đức Ái mục vụ và – Thi hành thừa tác vụ.
“Đời sống thiêng liêng của các thừa tác viên Tân ước phải được đóng ấn bằng thái độ tiên khởi ấy, thái độ phục vụ đối với Dân Thiên Chúa” (TH.Pastores dabo vobis số 21).
“Linh mục sống trong một bầu khi liên lỷ ứng trực và sẵn sàng để cho ḿnh bị chộp giữ hay, có thể nói, để cho ḿnh “bị ăn” do bởi những nhu cầu và những đ̣i hỏi, dỉ nhiên cần phải hợp lư của đoàn chiên” (28)
Điều đó cũng đă được chính Công đồng Vatican II khẳng quyết trong Sắc lệnh Đào tạo linh mục: Hoạt động mục vụ sẽ giúp kiên cường đời sống tu đưc:
“Tốt hơn phải v́ đó huấn luyện cho họ biết dùng chính hoạt động mục vụ của họ, để kiên cường đời sống tu đức cho thật vững mạnh” (Đào tạo linh mục, số 9)
Từ những gợi ư đó, chúng ta có thể dừng lại trên những lưu ư nầy:
Cộng đoàn có nhiều hoa trái thánh thiện (Trẻ em, các người già lăo, những người cha, người mẹ âm thầm thánh thiện trong trong vất vả khó nghèo, những bạn trẻ nam nữ anh hùng và can đảm nói không với những đua đ̣i và cám dỗ hưởng thụ…); và trong đời sống giáo dân có nhiều nhân đức mà linh mục không có hay ít có: nhân đức nghèo, khổ, vất vả nhọc mệt, túng thiếu, đầu tắt mặt tối, bệnh hoạn tật nguyền, mất con, mất vợ…).
V́ thế, linh mục đừng bao giời tự cho ḿnh là “đấng ban phát sự thánh thiện”, là “thầy dạy đàng nên thánh” để luôn “lấy làm đủ” và xem thường, không t́m học hỏi được ǵ nơi cộng đoàn.
Thao thức mục vụ chính là không ngừng t́m kiếm và học hỏi kho tàng thánh thiện vô giá của Dân Chúa.
TƯ LIỆU THAM KHẢO
Hiến chế Giáo Hội (Ánh sáng muôn dân)
Hiến chế Phụng vụ
Hiến chế mục vụ (Vui mừng và Hy vọng)
Sắc lệnh về chức vụ và đời sống linh mục
Sách Nghi lễ phong chức linh mục
Tông huấn Pastores dabo vobis
Tông huấn Kitô hữu giáo dân
Tông huấn gia đ́nh
Kim chỉ nam cho thừa tác vụ và đời sống linh mục
Các tài liệu chỉ nam mục vụ giáo xứ Tuy Ḥa
CÁC CÂU HỎI GỢI Ư XUNG QUANH CHỦ ĐỀ
CÁC ƯU TIÊN MỤC VỤ CHO HIỆN TẠI VÀ TƯƠNG LAI CỦA GIÁO XỨ
1. Nếu được tự do chọn lựa giữa công tác chuyên môn và phụ trách mục vụ giáo xứ, cha thích chọn công việc nào ?
2. Cha có thể đề nghị một danh mục đầy đủ và theo trật tự ưu tiên các loại h́nh sinh hoạt mục vụ của một giáo xứ.
3. Theo cha, để xây dựng, củng cố và phát triển một cộng đoàn mục vụ (giáo họ, giáo xứ), th́ cần những yếu tố then chốt nào ?
4. Cha đang phát hiện ra những tác động tiêu cực nào của xă hội trên sinh hoạt mục vụ của cộng đoàn cha đang phụ trách ?
5. Đâu là “căn bệnh thâm căn cố đế” (tật xấu, thói quen xấu...) mà cộng đoàn cha phụ trách đang mắc phải khiến sinh hoạt mục vụ cứ ́ ạch, không tiến triển, trưởng thành?
6. Nhân sự mục vụ thiếu trầm trọng ! Đồng ư. Nhưng “kế hoạch đầu tư” đă có chưa và thế nào ?
7. Đă ứng dụng tới đâu các phương tiện truyền thông (Mass Media) vào sinh hoạt mục vụ ? Thử đề nghị vài mô h́nh ứng dụng hiệu quả.
8. Nếu được “chuyên tu mục vụ” (thường huấn), cha thích chọn môn ǵ và cần bồi dưỡng chuyên sâu lănh vực nào ?