Sơ lược Lịch sử Truyền giáo dòng Thánh Gia

JB. Trần Hữu Hạnh

Hội dòng Thánh Gia được thành lập năm 1931 tại Banam, với mục đích là truyền giáo bằng cách dạy giáo lý cho dự tòng và tân tòng ở vùng sâu, vùng xa. Bởi đó, từ năm 1936 dòng đã gửi các Tu huynh đi mở các điểm truyền giáo hoặc dạy Giáo lý tại rất nhiều nơi trong Giáo phận.

Vì tài liệu bị thất lạc, nên ở đây chỉ ghi lại một số hoạt động truyền giáo mà một số tài liệu còn ghi lại, hoặc do các Tu huynh lớn tuổi cung cấp. Xin các anh em thế hệ đi trước bổ sung thêm.

1. Vùng U Minh Thượng

(Trích từ Kỷ yếu “kể chuyện Chúa Giêsu 70 năm tại Đông Hòa- 1936-2006)

a. Thứ 9

- Những bậc thầy khai sáng: các thầy dòng Thánh Gia.

Những gì diễn ra trước mặt hôm nay, chính là nhờ bàn tay trồng tỉa và vun xới của các thầy. Chỉ với 9 năm vắn vỏi, các thầy đã đặt nền tảng và tạo đà tiến cho 70 năm. Họ đạo Đông Hòa (Thứ 9) đứng vững trong cảnh mồ côi và lửa đạn, chính là nhờ công tập bò, tập đứng, tập đi, tập chạy của các thầy. Xin tạ ơn nhà dòng và ước mong các thầy sẽ tiếp nối sứ mệnh đã khởi đầu.

Từ năm 1936- 1944, các thầy dòng Thánh Gia đã đến Thứ 9 (gx. Đông Hòa ngày nay) để tổ chức xây nhà thờ, dạy giáo lý cho dự tòng, huấn luyện đời sống đức tin và nếp sống đạo và dạy chữ cho trẻ em trong vùng. Từ 1945, do chiến tranh, các thày rút về. Trong 9 năm khai phá đầy gian khổ, lần lượt các thầy Camille Lê Phước Ửng, Boniface Phạm Ngọc Đảnh, Félix Nguyễn Kim Soi, Grégoire Lê Minh Giảng, Edouard Nguyễn Văn Cảnh, Felicien Lê Văn Dẫu[1] được sai đến để giúp Giáo điểm. Qua thực tế hiện nay và ký ức của các bậc lão thành thì các thày dòng Thánh Gia, tuy chỉ giúp họ đạo có 9 năm, nhưng đã có công rất lớn trong việc “tạo nếp” cho họ đạo Thứ 9:

1. Dạy cho nhiều người lương giáo biết chữ

2. Cùng với cha sở Dalle chọn lựa Ban Qúi chức gồm những người đạo đức, nhiệt thành, có tinh thần trách nhiệm và tập cho họ quen dần với việc chung, việc Chúa.

3. Huấn luyện giáo dân sống đạo vững vàng và đọc kinh mùa phụng vụ theo đúng cung giọng và tập tục của các giáo xứ Nam bộ.

4. Dạy giáo dân sùng kính Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, đặc biệt vào các chiều thứ 7

5. Dạy cho giáo dân biết kính trọng cha, thầy và tích cực cộng tác vào việc chung, phát huy truyền thống “tự mình xây dựng nhà thờ cho mình”

Từ 1971- 1974, các thày Thánh Gia trở lại phục vụ. Năm 1971- 1972: 2 thầy Charles Phan Văn Tránh và Edouard Nguyễn Văn Bảo. Năm 1972- 1974: thầy Nicolas Nguyễn Văn Thuất (quen gọi là thầy Bảy già). Năm 1974- 1975: thầy Raymond Lê Phan Ca.

Từ khi thành lập năm 1936, mãi tới năm 1975 giáo điểm Thứ 9 mới có linh mục về coi sóc. Các thầy Thánh Gia giúp và ở tại giáo điểm này. Thỉnh thoảng các linh mục mới đến dâng lễ và ban các bí tích.

“Dù lâu lâu mới có cha đến dâng thánh lễ nhưng lòng đạo đức của giáo dân nơi đây vẫn kiên trì, bền bỉ, vẫn trung thành với giờ kinh ngày Chúa nhật ngay giữa lúc đạn bom xối xả… Tôi được nghe nói lại ngày xưa các thày Banam đã được sai đến đây truyền giáo, chính các thày này đã đặt nền tảng, hun đúc lòng đạo với những nề nếp sinh hoạt đơn sơ nhưng đầy ắp tình bác ái. Những gì chúng tôi được chứng kiến ngày hôm nay cũng đã bắt nguồn từ những ngày xa xưa ấy. Ngàn lần bái phục và cảm ơn các thày. Tôi thấu hiểu được lời của thánh Phaolô: “Chỉ có Đức Bác Ái là còn tồn tại mãi.”

Năm 1975: giải phóng đất nước. Hoàn cảnh mới bắt buộc hội dòng phải ngưng mọi hoạt động truyền giáo bên ngoài.   

Đối với giáo điểm Thứ 9, mãi đến năm 2001, thầy Matthias Nguyễn văn Oai mới được sai đến làm công tác mục vụ và truyền giáo tại đây và từ đó đến nay, các tu sĩ Thánh Gia luôn có mặt tại đây để phục vụ cánh đồng truyền giáo bao la này.[2]

b. Thứ 10

-Cha Phêrô Lê Uy Phuông, Phó xứ Rạch giá  từ 1941-1946, và Chánh Sở Rạch Giá từ 1946-1956. Theo bài “Nói Chuyện” của cha Phêrô Lê Uy Phuông nhân dịp Giáo Điểm Thứ 10 kỷ niệm 50 năm thành lập, thì vào năm 1941, trong một lần đến Thứ 9 dâng  lễ, Cha Phêrô đã cùng thày Felix chèo xuồng đến thăm ÔBà Chánh Bái Đặng Phú Cường. ÔBà ngỏ ý muốn theo Chúa và dâng đất cất nhà thờ. Cha Phêrô đã làm trung gian với cha sở Emille Dalle, để ÔBà làm thủ tục dâng đầt cho Giáo Hội. Chính Ngài đã dạy giáo lý và rửa tội cho Ông Bà Chánh Bái. Cũng chính ngài, dù đường xá xa xôi cách trở, phương tiện đi lại khó khăn,  vẫn thường xuyên lui tới Thứ 9 và Thứ 10 để dâng lễ và ban các Bí tích. Chúng con tôn vinh Cha Phêrô là Người Cha Khai mở Họ Đạo Thứ 10.

- Cha Emille Dalle, thuộc Hội Thừa Sai Paris, Cha Sở Rạch giá từ 1916-1946. Nhờ sự giúp đỡ của cha Phêrô Phuông và các thày dòng Thánh Gia, năm 1942, Cha Dalle đã chuyển ngôi nhà thờ cũ cột gỗ vuông, mái ngói ở  họ Mướp Văn, Tri Tôn về dựng tại đất của ÔBà Chánh Bái, làm nơi thờ phượng và dạy giáo lý dự tòng.. Chính vì sự hiện diện của ngôi nhà thờ này mà họ đạo Thứ 10 đã chọn năm 1942 làm năm lập họ. Tiếp đó,  Ngài cũng đã mua lại một số giây đất mới khai mở tại Đông Thạnh và Đông Hưng làm đất Nhà Chung Thứ 10. Số đất này, cha đã xin cấp bằng khoán, rồi giao lại cho chủ cũ canh tác, đồng thời còn cho họ mượn thêm vốn làm mùa. Các giấy tờ mua bán và bản đồ đất nay vẫn còn lưu tại công hàm Giáo Xứ Đông Hưng.Tổng cộng là 76 Ha 4070. Cha Dalle chỉ phục vụ họ đạo THỨ 10 vẻn vẹn có 4 năm, nhưng công lao thật không nhỏ. Chúng con tôn vinh cha Dalle là Người Cha Khai lập Họ Đạo Thứ 10

- Hai thày dòng Thánh Gia: Thày thứ nhất là Felix Nguyễn Kim Soi phục vụ từ 1942-1944. Theo đơn yêu cầu của ông Chánh Bái và 5 dự tòng đề ngày 31/4/1941, Thày Felix Soi đang giúp ở Thứ 9, năm 1942 đã được điều xuống Thứ 10 dạy chữ và dạy đạo. Tiếp theo thày Soi là Thày Gregoire Lê Minh Giảng, phục vụ từ 1944-1945. Chính hai thày đã đặt nền tảng cho đời sống đức tin và nếp sống đạo cho họ đạo non trẻ này. Sau 30 năm mồ côi, họ đạo Thứ 10 còn giữ được lòng đạo, phần lớn là nhờ công lao đào tạo của các thày. Chúng con tôn vinh hai thày là những Người Thày Khai Sáng Họ Đạo Thứ 10.

Năm 1946, cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ đều khắp đất nước. Các thày dòng Thánh Gia lánh nạn về nhà mẹ ở Banam, Campuchia.[3]

2. Hành trình truyền giáo của thày Laurent Đỗ Hoàn Toàn

Công cuộc truyền giáo gian khổ và đầy nhiệt huyết này đã được chính thày Laurent ghi lại ngày 05/7/1981, tại Núi Tượng:

Từ 1937- 1981, thày đã được sai đến nhiều giáo điểm và họ đạo để làm công tác mục vụ, dạy giáo lý, dạy học,…:

- 1937: Kiến An- Chợ Mới.

- 1938: Mặc Cần Dưng- Năng Gù

- 1939: Rẫy Mới và Rạch Đùng- Rạch Gía

- 1940: Hòn Chông- Rạch Gía

- 1941: Mái Giầm- Cần Thơ. Nơi đây thày đã mở một giáo điểm mới: Cái Côn

- 1943: Sdeybotméas (phía dưới Kompongko)

- 1943- 1947: Kompongko

- 1947: Kalmek

- 1948: Chholong và Đất Mới

- 1949: Tonlebet, Kompong Cham, trại cùi Trợn, Solavet, Russeykeo

- 1950: Định Mỹ

- 1951: Kalmek

- 1951- 1954: Kampot và Lộc Sơn

- 1959: Ba Bần, Cái Đôi, Cồn Én

- 1960 : Định Mỹ và Ba Bần. Thày cũng cất 1 trường học tại Định Mỹ

- 1961- 1964: Núi Tượng (thày rất vất vả trong những năm đầu thành lập, vì chưa có linh mục)

- 1964- 1969: Ba Bần (cất trường học, đổ đất nền chuẩn bị cho việc xây dựng nhà thờ sau này).

- 1969- 1974: Định Mỹ và kiêm luôn Ba Bần

- 1974- 1975: dạy giáo lý tại trại Hồi Hương Phú Mỹ- Bà Rịa

- 1976- 1981: Núi Tượng.

3. Giáo điểm Trà Ếch

(Thầy Roland Mộ ghi lại)

Ấp An Thạnh, xã An Lạc Tây, huyện Kế Sách- Sóc Trăng

Giáo điểm Trà Ếch được thành lập khoảng năm 1942, do ông Tôma Nguyễn Văn Nghiêm. Số giáo dân trước năm 1975 gồm có 53 hộ gia đình với 251 giáo dân. Số giáo dân năm 1993: 176, năm 1997: 227, năm 2001: 343, năm 2003: 409, năm 2004: 419, năm 2006: 428.

Nhà thờ được xây dựng năm 1989 và nhà xứ năm 2008.

Các thầy giúp giáo họ Trà Ếch:

1942- 1945: thầy Cyrille

1945- 1947: thầy Grégoire

1947- 1948: thầy Félix Soi

1948- 1950: thầy Ambroise Trọng

1991- 1993: thầy Matthias Oai

1993- 2000: thầy Boniface Dương

2000- nay: thầy Roland Mộ (một số thầy phụ giúp thầy Roland: thầy Barthélémy Trịnh Duy Khánh từ 2006- 2007, tập sinh Vinh Sơn Điểm Hoàng Văn Tín từ 2009), thầy Thiện Chiến

Từ khoảng năm 1950 đến nay thường có các linh mục đến dâng lễ và ban các bí tích.

4. Phước Tín

Với sự giúp đỡ của các ân nhân, năm 1995 Hội dòng đã mua một miếng đất tại ấp Đồng Tâm, Phước Tín, Phước Long- Bình Phước để trồng cao su, cà phê, điều,… TH. Philibert Nguyễn Văn Ba và TH. Marchel Thiện có công rất lớn trong công việc ổn định và mở mang thí điểm này. Đây cũng là vùng “kinh tế mới’, vùng truyền giáo mà Hội dòng đang nỗ lực rắc gieo Tin mừng.

5. Giáo điểm Tân Tuyến

Tân Tuyến là tên của một xã huyện Tri Tôn- An Giang. Công việc truyền giáo tại đây do TH.Roger Phong khởi xướng cách đây nhiều năm. TH. Roger hiện là giáo viên cấp II tại đây. Khi đến dạy học tại đây, TH. Roger đã đi thăm viếng các gia đình công giáo và đã tập họp được khoảng 100 gia đình. Vì nơi đây cách xa nhà thờ và đa số bà con sống ở đây là những di dân mới đến lập nghiệp, nên cuộc sống của họ còn rất nhiều khó khăn.

Vào cuối năm 2006, với sự hỗ trợ cả tinh thần lẫn vật chất của Đức Cha giáo phận, Giuse TRẦN XUÂN TIẾU, thí điểm truyền giáo Tân Tuyến đã được chính thức khai sinh: một ngôi nguyện đường tạm vách ván, lợp tôn đã được dựng lên trên phần đất mới tậu được, những lớp giáo lý đầu tiên, cũng như những buổi cầu kinh sốt sắng đã bắt đầu. Việc xây dựng con người và nước Chúa đang được TH. Roger và các thầy hăng say phục vụ.

6. Hội An

Được sự trợ giúp của cha Quản hạt Chợ Mới và sự quan tâm của Đức cha Giuse, TH. Sylvestre đã nhận phục vụ Giáo họ Hội An, Chợ Mới. TH. đã nhận được bài sai của ĐC Giuse nhận họ đạo (họ lẻ) Hội An vào ngày 8/5/2007. Họ đạo này đã có nhà thờ và nhà xứ gắn liền với nhà thờ, gồm khoảng 100 giáo dân. Chúa nhật (13/5) TH. đã đến nhận nhiệm sở. Đây là giáo điểm mà dòng ta cộng tác với Giáo phận trong việc truyền giáo.

Năm 2008, TH. đã xây dựng xong khu nhà xứ và nhà giáo lý, đài Đức Mẹ và tháp chuông.

7. Kinh F2

Năm 2008, sau khi chịu chức linh mục, TH. Josaphat Hoàng Hữu Đạo đã nhận chức vụ phó xứ Đồng Công, kinh F 2, theo hợp đồng 5 năm giữa Đức cha Giuse và Hội dòng.

8. Thứ 10

Năm 2008, sau khi chịu chức linh mục, TH. Matthias Nguyễn Văn Oai đã nhận chức vụ phó xứ Đông Hòa (Thứ 9) theo hợp đồng 5 năm giữa Đức cha Giuse và Hội dòng. Cùng với cha sở Đông Hòa, TH. còn phụ trách thêm giáo họ Thứ 10. Đây là 2 điểm truyền giáo mà cách đây trên 70 năm (1936) các TH. tiên khởi của dòng đã đến mở và ngày nay đang sinh hoa kết trái.  

9. Kinh 8

Năm 2008, TH. Ignace Đinh Viết Huynh đã nhận chức vụ phó xứ Bình Châu, kinh 8, theo hợp đồng 5 năm giữa Đức cha Giuse và Hội dòng. TH. làm cha phó biệt lập tại họ lẻ của giáo xứ Bình Châu.

10. Hiệp Nhất

Năm 1987 hồ thủy điện Trị An bắt đầu hoạt động. Nước dâng cao làm ngập hầu

hết ruộng vườn của người dân ấp Bến Nôm II, xã Phú Cường, đa số là của giáo

dân xứ Thống Nhất đã canh tác ruộng vườn này từ những năm 1970.

Mất ruộng vườn, một số giáo dân phải đi tìm kế sinh nhai nơi khác, một số

giáo dân ở lại làm nghề đánh bắt cá. Một số giáo dân từ nơi khác đến, chủ

yếu là giáo dân hồi hương Campuchia về năm 1990 tất cả chỉ 900 người, họ

cũng sinh sống bằng nghề đánh bắt cá tại hồ Trị An.

Cha Phaolô Lê Văn Diệu chánh xứ Thống Nhất cách đó 5 km đã xin với chính

quyền để lo cho đời sống thiêng liêng của họ. Thánh lễ ban đầu làm tại tư

gia, về sau Cha Phaolô mua được một miếng đất diện tích 1,13 hecta và đã

hiến lại cho giáo họ 1 hecta tại dây đã cất một nhà tranh làm nhà nguyện tạm

thời.

Năm 1995, Đức Giám Mục Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật đã chấp thuận cho xây

dựng nhà nguyện kiên cố khi chính quyền công nhận.

Ngày 28 tháng 9 năm 1995 Cha Tổng đại diện Đaminh Nguyễn Chu Trinh chủ sự lễ

khánh thành tạm.

Ngày 6 tháng 10 năm 1996 mừng lễ kỷ niệm một năm khánh thành Nhà Nguyện và

hoàn tất việc xây cất.

Nhà Nguyện rộng 12m x 28m, có nhà xứ, đài Đức Mẹ, đài Thánh Matthêô Lê Văn

Gẫm là bổn mạng Giáo họ.

Giáo họ hiện có Ban Điều hành Giáo họ, các Hội đoàn, có nhà các Sơ thuộc

Dòng Con Đức Mẹ Nam Vang và số giáo dân hiện tại là 1900 người.

Ngày 11 tháng 5 năm 2007 có 2007 giáo dân với 406 hộ.

Tháng 9 năm 2007, ĐGM.Xuân Lộc,Đaminh Nguyên Chu Trinh cho biết ý định của ngài muốn giao giáo họ Hiệp Nhất này cho Dòng Thánh Gia phụ trách. Công việc bàn giao này đang được tiến hành. Năm 2008, TH. Michel Mai đã đến ở và phục vụ tại giáo họ này.

11. Giáo điểm Cây Dương

Tháng 10/2008 BPV dòng đã quyết định mở điểm truyền giáo tại Cây Dương (Tân Hội), thuộc huyện Tân Hiệp- RG. Với sự khuyến khích của cha Quản hạt Tân Hiệp, sự trợ giúp của cha sở kinh E 2, một số bà con giáo dân kinh E 2 và một số bà con giáo dân tại Cây Dương, ngôi nhà mới đã được dựng lên, đánh dấu thí điểm mới được thành lập vào ngày 13/10/2008. TH. Trung Hải phụ trách giáo điểm này và công việc phục vụ tại đây đang được TH. tiến hành.

---

[1] Thầy Felix có gửi cho cha Dalle 2 lá thư nói về đất đai của Thứ 9 (Đông Hòa) vào ngày 17/6/ 1941 và 25/6/1941. Hai lá thư này hiện cha sở Thứ 9 vẫn còn lưu giữ.

[2] Trích từ Kỷ yếu “kể chuyện Chúa Giêsu 70 năm tại Đông Hòa, tr. 14, 18, 20, 21, 26, 27, 29, 31, 45-46, 49, 51, 52- 53, 70.

[3] Trích từ Lịch sử hình thành gx. Đông Hưng- Thứ 10.