Soạn Giáo Án Một Bài Giáo Lư
Lm Lê Quang Uy, DCCT
Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia
I. Chuẩn Bị:
Trước khi bắt tay vào việc soạn giáo án cho một bài dạy Giáo Lư, mỗi Giáo Lư Viên cần lưu ư đặc biệt đến 3 điểm quan trọng sau đây:
a. Phải nắm vững toàn bộ chương tŕnh của niên khóa Giáo Lư của lớp ḿnh đảm nhận, và cả toàn bộ Chương Tŕnh Huấn Giáo chung cho lớp trước và lớp sau của lớp ḿnh sắp dạy, từ đó mới có thể có cái nh́n bao quát, hệ thống liền lạc ăn khớp với nhau về các nội dung ḿnh cần chuyển tải đến các em.
b. Phải suy gẫm và sống Lời Chúa mà ḿnh sẽ chuyển cho các em trong từng bài dạy, đọc kỹ và t́m hiểu sâu xa chính bản văn Lời Chúa trong từng bài, rồi đối chiếu soát xét lại đời sống chính bản thân ḿnh.
c. Phải quan tâm đến đời sống và sinh hoạt của các em trong tuần lễ vừa qua, xem có sự kiện hay biến cố nào đó có ảnh hưởng sâu xa có thể giúp ḿnh đưa vào bài soạn như một chứng từ sống động, có tính thuyết phục đối với độ tuổi Tâm Lư và Giáo Lư của các em.
II. Phương Pháp:
Trong các đợt bồi dưỡng hằng năm về phương pháp sư phạm Giáo Lư, các Giáo Lư Viên cần được Cha Sở hoặc người phụ trách Ban Giáo Lư hướng dẫn cặn kẽ các mặt liên quan đến việc soạn giáo án một bài Giáo Lư. Trước hết, Giáo Lư Viên cần phải xác định được ngay từ đầu 8 điểm quan trọng dưới đây của một bài Giáo Lư:
1. Chủ đề chung của bài: Mỗi năm học Giáo Lư đều có một chủ đề chung duy nhất, thâu tóm toàn bộ nội dung các phần, các bài sẽ được dạy. Chủ đề chung này sẽ được ghép vào với từng chủ đề riêng. Ví dụ: Lớp Một chương tŕnh Giáo Lư của Giáo Phận Sài-g̣n có chủ đề chung là: "Chúa yêu con" diễn tả chiều kích t́nh yêu từ phía Thiên Chúa đến với con người.
2. Chủ đề riêng của bài: Sẽ có từng loạt nhiều bài nằm trong một chủ đề riêng được khai triển từ một chủ đề chung của năm học Giáo Lư. Như ở ví dụ vừa nêu, chủ đề chung "Chúa yêu con" có tất cả 3 chủ đề riêng như sau:
Phần 1: Chúa yêu con, cho con mọi sự
Phần 2: Chúa yêu con, cho con biết Chúa
Phần 3: Chúa yêu con, đến ở với con.
3. Đề tài riêng của bài: Đề tài cũng chính là tên của từng bài, là nội dung bài muốn đề cập đến. Có thể nói đề tài của bài là bản toát yếu cô đọng nhất của bài. Từ một chủ đề riêng, các đề tài được triển khai, quảng diễn thành nhiều bài, để từ đó dễ dàng giúp các em từng bước nắm được từng ư lực, từng chủ đề riêng có liên quan chặt chẽ với nhau trong một năm học. Như ở ví dụ đề cập trên đây, Chủ đề phần 1 là: "Chúa yêu con, cho con mọi sự" chính là chủ đề riêng của 4 bài:
Bài 01: Chim trời, cá biển hăy chúc tụng Thiên Chúa.
Bài 02: Mặt trời, mặt trăng hăy ca ngợi Thiên Chúa.
Bài 03: Thiên Chúa cho chúng ta tất cả, v́ Người là Cha ta.
Bài 04: Chúa dựng nên chúng ta giống Chúa.
4. Khởi điểm của từng bài: Chúng ta có thể thấy ngay khởi điểm của mỗi bài nằm ở ngay trong đề tài cũng là tựa đề, tên gọi của bài. Từ khởi điểm này, Giáo Lư Viên sẽ bắt đầu câu chuyện với các em. Đối với các độ tuổi thiếu nhi, bài giảng áp dụng phương pháp quy nạp, nên Giáo Lư Viên sẽ có khởi điểm là những chuyện, những sự vật gần gũi quen thuộc mà các em tiếp xúc và thấy thường ngày chung quanh ḿnh. Với ví dụ nêu trên, khởi điểm của bài 01 chính là chuyện con chim trên trời, con cá dưới biển...
5. Đích điểm của bài: Rơ ràng mục tiêu của bài Giáo Lư ở đây không giống như ở trường Phổ Thông, chúng ta không nhắm cung cấp cho các em kiến thức khoa học thường thức, chúng ta chỉ mượn chuyện con chim, con cá để dẫn các em đến với đích điểm là nhận ra Thiên Chúa chính là Đấng đă tạo dựng nên con chim, con cá và trao tặng cho con người, cho các em được hưởng dùng.
6. Xác tín của bài: Từ đích điểm đă đạt được sau khi diễn giảng cho các em, Giáo Lư Viên sẽ dẫn các em tới một xác tín quan trọng. Tắt một lời, bao giờ đích điểm của bài Giáo Lư cũng là tuyên xưng một chân lư về Thiên Chúa. Tất cả mọi đích điểm của mọi bài Giáo Lư đều đă được cô đọng trong Kinh Tin Kính. Ví dụ: Thiên Chúa là Đấng Tạo Dựng nên mọi sự; Thiên Chúa là Đấng Quan Pḥng; Thiên Chúa là T́nh Yêu; Đức Giê-su là Con Một của Thiên Chúa Cha, là Đấng Cứu Độ...
7. Tâm t́nh của bài: Từ xác tín vào Thiên Chúa, Giáo Lư Viên lại đưa dẫn các em vào tâm t́nh chính yếu của bài như một thái độ đáp trả xứng đáng của bản thân các em với Thiên Chúa. Tâm t́nh này sẽ được Giáo Lư Viên lồng vào phút cầu nguyện đỉnh cao trong bởi dạy Giáo Lư. Có thể đó là một lời tạ ơn Thiên Chúa đă tạo dựng cho em, đă tạo dựng nên chính em, cũng có thể đó là lời tôn vinh chúc tụng quyền năng của Thiên Chúa...
8. Thực hành của bài: Giáo Lư Viên dặn ḍ các em những việc, những điều thực hành cụ thể nho nhỏ và vừa tầm trong cuộc sống của các em được rút ra từ kết luận của bài. Ví dụ: Em sẽ vâng lời ông bà cha mẹ, các thầy cô; Em sẽ sống dễ thương nhân ái với bạn bè; Em sẽ không nói tục chửi thề hay đánh nhau; Em sẽ tôn trọng thiên nhiên và môi trường bằng cách không bẻ cành vặt hoa hay xả rác bừa băi...
Trong 8 điểm mấu chốt quan trọng vừa nêu, các mục Chủ Đề và Đề Tài chỉ cần xác định một lần ngay từ đầu năm học Giáo Lư, riêng các mục Khởi Điểm, Đích Điểm, Xác Tín, Tâm T́nh và Thực Hành sẽ được tŕnh bày trong trang giáo án như một cái khung của từng bài dạy, cứ lần lượt theo đó để đặt ra các câu hỏi cho các em khi diễn giảng.
III. Dặn Ḍ:
Mỗi Giáo Lư Viên phải soạn bài đầy đủ: cho dù đă có sẵn thủ bản hay giáo tŕnh Giáo Lư trong tay. Dứt khoát không nên lấy sách bổn ra đọc, cắt nghĩa, và bắt các em chép vào tập để học thuộc ḷng. Bài soạn phải tŕnh bày rơ ràng, chu đáo trong sổ giáo án.
- Nên tự lượng giá sau buổi dạy: Sau khi đứng lớp, nên có bước tự lượng giá, ghi chú thêm vào cuối phần bài soạn của ḿnh những sáng kiến tự phát của ḿnh đă có trong lúc giảng, cũng như những phản ứng tinh tế từ phía các em ( uể oải, chán ngán, khó hiểu, hoặc hăng hái, hứng khởi, mau tiếp thu, đặt ra nhiều thắc mắc chính đáng, đưa ra được những nhận xét độc đáo... ) để buổi dạy sau và năm học sau có thể tham khảo, canh tân, gia giảm.
- Cần giới thiệu các giáo án mẫu mực: Thỉnh thoảng Cha Sở hoặc người phụ trách Ban Giáo Lư có thể kiểm tra, góp ư, giới thiệu những sổ giáo án đạt hiệu quả mẫu mực cho toàn Ban Giáo Lư cùng nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. Những anh chị em Giáo Lư Viên kỳ cựu, v́ lư do nào đó phải nghỉ dạy, có thể gửi lại các sổ giáo án các năm đă dạy để lưu trong tủ sách tham khảo chung của Ban Giáo Lư.
- Nên soạn bài chung: Có thể tổ chức soạn bài chung trong một nhóm Giáo Lư Viên cùng phụ trách một cấp lớp như: khối Khai Tâm, Thánh Thể, Thêm Sức, Tuyên Tín (quen gọi lâu nay là Bao Đồng), Vào Đời...
IV. Đề Nghị:
Diễn tiến một buổi họp soạn bài chung mang tính năng động trong mỗi khối Giáo Lư được đề nghị như sau:
- Mỗi nhóm Giáo Lư Viên cùng cấp, cùng khối sẽ tự h́nh thành theo các phương pháp Nhóm Ong (Buzz-Group) hoặc Hoạt Động Xưởng (Système d'Atelier). Trưởng Nhóm là một Linh Hoạt Viên sẽ đọc đề tài và nội dung cần soạn, mỗi người trong Nhóm suy nghĩ và cầu nguyện riêng trong khoảng 5 - 10 phút, ghi vào sổ tay những điểm bản thân vừa được soi sáng để sẵn sàng đóng góp cho mọi người.
- Lần lượt từng Giáo Lư Viên tŕnh bày ư kiến, một người làm thư kư ghi nhận, tất cả mọi người chưa vội bàn căi tranh luận hay quyết định chọn lựa một ư kiến nào ngay. Có thể dùng các phương pháp Lập Phiếu (Fichier) và Động Năo (Brain Storming) để tiến hành thu nhặt ư kiến nhanh và đầy đủ các chi tiết liên quan đến bài Giáo Lư.
- Trưởng Nhóm dựa vào ư chính của bài Giáo Lư (có thể dựa vào một giáo tŕnh gốc, một tài liệu thủ bản Giáo Lư chuần xác nào đó), theo tŕnh tự các mục Khởi Điểm, Đích Điểm, Xác tín, Tâm T́nh và Thực Hành của giáo án đ̣i hỏi mà chọn ra và đúc kết những nét quan trọng cốt yếu mà mọi người đều cùng đồng ư. Tất cả cùng ghi nhận vào sổ giáo án của ḿnh.
- Cả Nhóm lại cùng nhau t́m chọn thái độ tâm linh, tức là những tâm t́nh sống cho các em, chọn đoạn Lời Chúa thích hợp, t́m các kinh nghiệm sống có thể giúp các em hiểu bài và nhớ bài, đề nghị các tài liệu nghe - nh́n (nếu có và nếu cần), các bài hát và câu truyện minh họa, các tṛ chơi sinh hoạt ứng với bài Giáo Lư đang soạn.
Hiệu quả từ một công việc làm chung theo Nhóm bao giờ cũng cao hơn việc làm đơn độc. Nội dung của bài Giáo Lư trong cùng một cấp, một khối được bảo đảm đồng nhất, chính xác mà vẫn phát huy được tính đa dạng phong phú của mỗi cá nhân khi giảng dạy thật sự. Hơn nữa t́nh thân của các Giáo Lư Viên trong một Khối cũng nhờ đó mà càng trở nên gắn bó, làm cho sự đoàn kết trong Ban Giáo Lư thêm bền vững.
Dẫu sao, các phương pháp năng động Nhóm có hiệu quả đến đâu, vẫn cần luôn nhớ: Hăy dành chỗ cho Chúa Thánh Thần tác động.
Lm. Lê Quang Uy, DCCT
(Trích dẫn từ Ephata Việt Nam số 74, năm 2002)