Dòng Thánh Gia và Giáo phận Long Xuyên:

Ân Sủng và Thách Đố[1]

Âu Phủ

Ân sủng là sự tự thông ban chính Thiên Chúa cho muôn loài thụ tạo; và Chúa Giê-su là sự trọn vẹn của sự thông ban đó. Người là ân sủng đích thực và là nguồn gốc của mọi ân sủng (Ga 1:1-18.) Từ ân sủng là Chúa Giê-su, mọi ân sủng được tuôn đổ trên chúng ta, trong đó, Giáo hội—thân thể mà Chúa Giê-su là đầu—là ân sủng cần thiết cho cuộc lữ hành trần thế của con người. Trong Giáo hội, bên cạnh tính hiệp nhất trong Chúa Giê-su, ân sủng được thể hiện một cách rất phong phú và đa dạng. Sự đa dạng và phong phú này chúng ta có thể nhận thấy qua sự hiện diện của các giáo hội địa phương với những truyền thống tốt đẹp riêng, và sự hiện diện của các ơn đoàn sủng năng động giữa lòng thế giới.

Là một giáo hội địa phương, Giáo phận Long Xuyên có đầy đủ các tính chất cơ bản của một giáo hội, cùng với những đặc điểm và truyền thống riêng, nên Giáo phận thật sự là một ân sủng, cho cộng đoàn dân Chúa ở một địa phương nói riêng, và cho toàn Giáo hội và nhân loại nói chung.

Là một cộng đoàn tận hiến, với ơn đoàn sủng riêng, tuy nhỏ bé, nhưng Dòng Thánh Gia vẫn là một bông hoa của ân sủng. Hạt giống đã được gieo và bông hoa đã thành hình, nhưng để cho bông hoa được triển nở và tươi đẹp hơn, thì cần có sự cộng tác của chúng ta, những người đang sống và làm chứng cho ân sủng này.

Ân sủng thì luôn sống động và không ngừng hướng về sự sống viên mãn, nên một khi sống trong ân sủng, chúng ta không thể sống ích kỷ và cho riêng mình, nhưng luôn phải chia sẻ và phục vụ cho sự hiệp nhất trong Đức Ki-tô, vì chính Đức Ki-tô mới là ân sủng đích thật và là nguồn gốc của mọi ân sủng (Gal 5:22; 1 Cor 13; 1 Cor 14:12, 26; Eph 4:3-6, 12-16). Mặt khác, ân sủng được ban để tương trợ chúng ta nên thánh, nhưng ân sủng không thay thế tự do, mà ngược lại cần sự cộng tác của chúng ta trong thực tế đời sống hàng ngày. Vì vậy, Giáo phận và Hội dòng không chỉ là ân sủng, mà đồng thời còn là thách đố cho chúng ta trong việc đón nhận và cộng tác với ân sủng.

A. Ân sủng

1. Giáo Phận và Hội dòng được hình thành và hiện diện trong ân sủng

Một cách khái quát, chúng ta nhận định rằng Giáo phận và Hôi Dòng là những ân sủng. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đây, thì chúng ta vẫn còn sống trong mơ hồ. Biết rằng ân sủng là do Thiên Chúa ban, nhưng qua sự kiểm thảo và chiêm niệm về đời sống, chúng ta còn thấy rằng, ân sủng đang hiện diện  và hoạt động trong chính đời sống thường ngày, qua những biến cố của con người và thời đại.

Việc “đọc” những dấu chỉ thời gian của hôm nay, những đặc điểm của đời sống thường ngày liên quan đến Giáo phận và Hội dòng, có lẽ sẽ giúp chúng ta cảm nghiệm được phần nào sâu sắc hơn về giá trị của ân sủng; và từ đó chúng ta biết sống cho ân sủng trọn vẹn hơn qua sự trân trọng và gắn bó với Giáo phận và Hội dòng.

Một dấu chỉ đáng nhìn nhận trước tiên là, cả Giáo phận và Dòng đều được thành lập trong thời đương đại (Giáo phận—1960; và Dòng—1931). Tuy được thành lập chưa lâu, nhưng lại có tiềm năng phát triển lớn. Trong khi đó, các giáo hội và các dòng tu Phương Tây, tuy có truyền thống lâu đời nhưng lại đang tàn lụi. Điều này cho chúng ta thấy rằng, Giáo phận và Dòng là ân sủng của ngày hôm nay và cho hôm nay.

Ngày nay, sự khác biệt về văn hóa và truyền thống được đặc biệt nhìn nhận, tôn trọng và bảo vệ. Trong tầm nhận thức chung về các giá trị văn hóa và truyền thống như thế, Giáo hội cũng hết sức tôn trọng và khích lệ những giá trị tốt đẹp của các truyền thống trong đời sống tôn giáo. Việc xác định tính chỉnh thể của các giáo hội địa phương và việc khích lệ phát huy các truyền thống tốt đẹp riêng của các giáo hội địa phương đã không chỉ nói lên nhận thức, mà còn thể hiện hành động của Giáo hội. Công đồng Va-ti-ca-nô II đã xác định rằng, các giáo hội địa phương không là những bộ phận riêng lẻ như các bộ phận của máy hợp thành một chiếc máy, nhưng như là một phần có đầy đủ các yếu tố của một thực thể (diocese—“portion not part”). Mỗi địa phận đều mang hình ảnh Giáo hội hoàn vũ, với bốn yếu tố cơ bản làm nên giáo hội: Thánh Thần—Esprit, Phúc Âm—Evangile, Thánh Thể—Eucharistie, và Giám mục—Eveque (Christus Dominus, 11a); và trong sự hiệp nhất với Giáo hội hoàn vũ, mỗi giáo hội địa phương có những truyền thống riêng của giáo hội đó (Ad Gentes, 22; Lumen Gentium, 13).

Giáo phận Long Xuyên thật sự là một giáo hội. Bên cạnh sự liên hệ với Giáo hội hoàn vũ, việc xây dựng giáo hội địa phương với tính chất là một chỉnh thể với những truyền thống riêng trở nên quan trọng và thích hợp trong hoàn cảnh xã hội hôm nay. Nói một cách biện chứng, trong mối liên hệ qua lại, xã hội hôm nay cần có sự hiện diện của ân sủng như là một giáo hội địa phương—như là Giáo phận Long Xuyên.

Mang hình ảnh của Giáo hội hoàn vũ, và giáo hội địa phương lại có sự hiện diện của dòng tu thuộc giáo phận, thì ân sủng càng được thể hiện rõ hơn trong đời sống thường ngày của địa phương. Ân sủng đã tuôn trào và sự hiện diện của Đức Ki-tô trở nên sinh động hơn qua dấu chỉ của cộng đoàn tận hiến với việc khấn giữ ba lời khuyên Phúc Âm. Ngoài ra, với tính chất địa phương, nên cộng đoàn tận hiến này còn mang những đặc điểm văn hóa và truyền thống thân quen của chính địa phương. Và như thế, qua cộng đoàn tận hiến địa phương, sự hiện diện của Đức Ki-tô không chỉ trở nên thiết thực, mà còn rất sống động, gần gũi và thân quen. Thiên Chúa giờ đây không mang một hình ảnh “ngoại lai,” nhưng thật sự là trong số, với, và vì mọi người nơi chính địa phương này.

2. Được dự phần vào việc xây dựng thân thể Đức Ki-tô: Giáo phận Long Xuyên là ân sủng cho Dòng Thánh Gia nói riêng và cho toàn Giáo hội nói chung

Thân thể của Đức Ki-tô là Giáo hội, mà đầu là chính Đức Ki-tô. Như Đức Ki-tô đến không để được phục vụ nhưng là phục vụ và là giá cứu chuộc cho muôn người (Mt 20:28; Mc 10:45), thì thân thể của Người cũng như vậy. Được cộng tác và phục vụ cho ân sủng cũng chính là một ân sủng.

Còn mang tính chất trần thế và lữ hành, nên Giáo hội luôn trong mối tương quan với thế giới, với xã hội con người và môi trường tự nhiên. Thân thể của Đức Ki-tô không hiện hữu trong tưởng tượng, nhưng là một thực thể có tất cả những yếu tố của con người và có sự chi phối bởi quy luật tự nhiên. Vì vậy, việc xây dựng thân thể của Đức Ki-tô cần được cộng tác xây dựng không chỉ bằng hiểu biết và ước muốn, nhưng còn bằng những hoạt động thực tiễn phù hợp với quy luật và biểu hiện của thế giới tự nhiên.

Sự góp phần vào việc xây dựng thân thể Đức Ki-tô đòi hỏi được thực hiện bằng chính đời sống của người Ki-tô hữu, đặc biệt những đời sống tận hiến trọn vẹn cho Tin Mừng. Việc xây dựng thân thể Đức Ki-tô không chỉ được thực hiện trong một tích tắc, nhưng là mỗi ngày trong đời sống. Cuộc đời tận hiến cũng không chỉ được thực hiện bằng khao khát, nhưng bằng tất cả mọi phương diện của sinh hoạt đời sống. Mà con người thì giới hạn và không ai toàn vẹn, nên tất cả cần sự hiệp nhất và cộng tác lẫn nhau. Trong đời sống xã hội cũng như đời sống tôn giáo, một khi còn là người thì chúng ta còn cần sự tương trợ lẫn nhau và luôn mãi được mời gọi xây dựng Hội thánh qua mọi phương diện và lãnh vực của đời sống.

Giám mục và linh mục là những người có vai trò dẫn dắt, dạy dỗ, và thánh hóa đoàn chiên thuộc trách nhiệm của mình. Vai trò này thật khó khăn, nên các ngài cần sự cộng tác và trợ giúp. Việc cai quản giáo phận và giáo xứ cần do các ngài trực tiếp coi sóc; và công việc coi sóc này chiếm một phần rất lớn sức lực và thời gian của các ngài. Tuy rằng các ngài đã có được những sự chuẩn bị rất tốt, nhưng sức người thì có hạn, nên việc đào sâu, tìm hiểu và thực hiện các lĩnh vực khác của đời sống sẽ bị giới hạn. Để bổ túc cho giới hạn này, trong Giáo hội có một bộ phận trợ giúp hùng hậu, đó là các dòng tu và tu hội. Có thể ví các linh mục triều như lực lượng tiền tuyến, và các tu sỹ dòng là lực lượng hậu phương.

Các dòng tu và tu hội, như vậy, không biệt lập như là một bộ phận riêng, nhưng luôn cần sẵn sàng để các Giám mục và linh mục giáo phận “dùng” đến. Để luôn được sẵn sàng và là một bộ phận trợ tá đắc lực, thì các dòng tu và tu hội cần củng cố bản thân và trang bị những gì mà Giám mục và linh mục giáo phận cần, theo ơn đoàn sủng của mình. Việc củng cố bản chất của người tu sỹ và dòng tu không gì hơn là sống gắn bó với Đức Ki-tô, và làm chứng về Người, không chỉ qua đời sống cầu nguyện và các bí tích, mà còn qua việc trau dồi trí thức và những chuyên ngành phù hợp.

Giáo phận Long Xuyên là một giáo hội địa phương, nên việc xây dựng Giáo phận Long Xuyên cũng chính là việc xây dựng thân thể Đức Ki-tô. Tuy nhiên, nên hiểu rằng việc xây dựng giáo phận không chỉ giới hạn ở việc xây dựng một cơ cấu có trật tự, quy củ và nề nếp, nhưng chính yếu là việc làm vinh danh Thiên Chúa và mở rộng Nước Trời. Với tỷ lệ 230.000 giáo dân/4.030.000 dân[2] thì đây còn là một cánh đồng truyền giáo bao la, chưa kể đến việc “truyền giáo” cho chính người Công giáo. Giáo phận Long Xuyên đã là một ân sủng, nhưng ân sủng này cần sự cộng tác của chúng ta. Trong hoàn cảnh này, là một dòng thuộc địa phận, Dòng Thánh Gia được mời gọi một cách đặc biệt vào vai trò “hậu phương” cho Giám mục và Linh mục địa phận. Được cộng tác và phục vụ Giáo phận Long Xuyên là một ân sủng cho Dòng Thánh Gia, vì qua Giáo phận, Dòng được dự phần vào việc xây dựng giáo hội địa phương nói riêng và Giáo hội hoàn vũ nói chung, mà Giáo hội là thân thể của Đức Ki-tô.

3. Ơn đoàn sủng của Dòng Thánh Gia là ân sủng cho Giáo phận Long Xuyên nói riêng và cho Giáo hội nói chung.

Ân sủng không là ân huệ cho riêng mình, nhưng là cho tất cả, cho sự nên một trong Đức Ki-tô (Gal 5:22; 1 Cor 13; 1 Cor 14:12, 26; Eph 4:3-6, 12-16). Đây là tiêu chí để xác định ơn đoàn sủng thật hay giả. Ngược lại, vì là ân sủng cho tất cả, nên đồng thời với việc đón nhận với lòng biết ơn, là tinh thần tôn trọng và trách nhiệm cộng tác làm triển nở ân sủng của tất cả.

Theo năm tháng, trải qua biết bao những thăng trầm vất vả và những bách hại (biến cố “cáp duồn” năm 1970, thời gian tù tội những năm 1984-1989, và những khó khăn hàng ngày khác như: tài chính, điều kiện sinh sống và sinh hoạt) nhưng Dòng vẫn đang phát triển và đang tận tâm phục vụ cho Giáo phận và Giáo hội theo hết khả năng của mình. Với lịch sử và hoa trái này, tôi tin và mạnh dạn nói rằng, Dòng Thánh Gia là ân sủng từ Thiên Chúa và đang được hướng dẫn bởi Chúa Thánh Thần.

Được sinh ra trên vùng đất truyền giáo và trong thời kỳ thuộc địa (Tỉnh Prey-veng – Cam-pu-chia, năm 1931; khi đó cả ba nước Đông Dương đều là thuộc địa của Pháp), Dòng Thánh Gia đã không là công cụ cho thực dân, nhưng là một công cụ cho Tin Mừng. Ân sủng đã “mặc lấy thân thể” là Dòng Thánh Gia với những đặc điểm và truyền thống của nơi đây: đã “mặc lấy” những đau khổ, khó khăn, nhỏ bé, yếu hèn, trăn trở, khát khao, và hy vọng của những con người ở đây, để cùng đồng hành với họ và phục vụ họ trong hoàn cảnh cụ thể của họ. Vì thế, tôi nhìn nhận những yếu kém và khó khăn của Dòng Thánh Gia trong hoàn cảnh lịch sử này như là những ân sủng. Những ân sủng này giúp Thánh Gia biết bản chất thật sự của mình (chỉ có Thiên Chúa mới là Đấng Nhân Lành), biết những nhu cầu và khát vọng hàng ngày của con người, để từ đó có thể lớn lên và trưởng thành trong tinh thần yêu thương, khiêm nhu, phó thác và phục vụ như Thánh Gia Na-za-rét xưa.

Khi chế độ thuộc địa không còn nữa, như tiếng gọi trở về Ít-ra-en từ Ai-cập, thì Dòng Thánh Gia cũng đã trở về địa phương mình (Dòng Thánh Gia di tản về Việt Nam và được nhập vào Giáo phận Long Xuyên năm 1970). Từ đây, Dòng Thánh Gia vẫn âm thầm được lớn lên, và đến thời điểm thích hợp, Dòng sẽ theo chân Chúa Giê-su và thực thi sứ vụ của mình một cách “công khai.”

Nhìn về quá khứ, Dòng Thánh Gia quả thật là đã được sinh ra và hiện diện trong ân sủng và như là một ân sủng. Nhìn vào hiện tại và tương lai, Dòng Thánh Gia vẫn đang và sẽ còn là ân sủng cho Giáo phận nói riêng và Giáo hội nói chung.

Ngoài sự hiện diện với dấu chỉ tận hiến, thì Dòng Thánh Gia có thể giúp ích gì cho Giáo phận?

Nếu Giáo phận không cần sự trợ giúp của Thánh Gia, thì Thánh Gia chẳng giúp ích được gì! Nhưng nếu Giáo phận [cảm thấy] cần sự trợ giúp, thì có qúa nhiều điều đang chờ đợi và Thánh Gia có thể giúp ích được.

Cơ cấu kinh tế, chính trị và xã hội đang biến chuyển nhanh chóng và sâu sắc. Công nghiệp đang phát triển mạnh mẽ và thu hút sức lao động lớn. Thương mại và giao dịch thì đa dạng và linh động. Các tổ chức xã hội được thành lập và duy trì không còn chủ yếu trên vùng địa lý, nhưng là chủ yếu dựa trên các mối quan hệ. Điều kiện sinh sống và vui chơi đang mặc lấy những hình hài khác. Tất cả những điều này đã tạo nên đặc điểm năng dộng của con người và xã hội ngày nay. Là Giáo hội trần thế và lữ hành, nên Giáo hội cần đối diện với đặc điểm này cùng với các vấn đề đã và đang phát sinh của xã hội. Nhưng, trong khi đóm, vì phải gắn bó với giáo xứ—một cơ cấu có tính ổn định về địa lý, cơ cấu nhân sự và hoạt động—, nên các Cha xứ sẽ gặp không ít những khó khăn trong việc tiếp cận và phục vụ cho những nhóm hoặc giới người nhất định (chẳng hạn: giới lao động trẻ đi và đến từ nhiều nơi khác nhau, nhóm thanh thiếu niên đang phải đối diện hoặc đã bị khuất phục bở những vấn nạn của xã hội, những gia đình đang phải đối diện với sự đổ vỡ, những trẻ em đang bị ảnh hưởng bở những đổ vỡ trong gia đình và các tệ nạn xã hội…). Được bám rễ sâu trong đời sống cộng đoàn, và được đào tạo liên lỷ trong những chuyên môn của mình, Tu sỹ Thánh Gia có thể trợ giúp trong việc tiếp cận những vấn đề này. Trong thực tại, một số cơ sở nhà trọ cho học sinh và sinh viên của Dòng đang hoạt động, và Dòng đã có một số Tu huynh được đào tạo theo chuyên môn (Giáo dục, ngoại ngữ, tư vấn, và phát triển cộng đồng).

Với cái nhìn trực quan, thì những tiềm năng trên dường như đang là…vô dụng, vì hiện thời chưa mang lại hiêu quả hoặc có hiệu quả thì cũng không đáng kể. Quả thực, sự vô dụng hiện thời đang là vấn đề, nhưng vấn đề này tự bản thân nó không là nguyên nhân và không là điều cốt yếu để giải quyết vấn đề. Điểm cốt yếu thật sự của vấn đề là: vấn đề có được nhìn nhận và nhận diện, đã được đánh giá và đầu tư đúng mức theo tinh thần cộng tác trong ân sủng? Nói một cách khác, ân sủng đã được trao ban, nhưng chúng ta đã cộng tác và mở lòng ra đủ để đón nhận ân sủng và để Chúa Thánh Thần hoạt động chưa?

Việc nhìn nhận và giải quyết vấn đề không chỉ là việc đơn phương của Hội dòng, mà đồng thời cũng là của Giáo phận, vì Hội dòng thuộc và nằm trong phạm vi Giáo phận.

B. Thách Đố

1. Để Đức Ki-tô làm chủ và Thánh Thần của Người hướng dẫn (Cl 3:16-17)

Trong một lần gặp gỡ riêng để xin sự hướng dẫn, tôi được một Linh mục của Giáo phận Long Xuyên nhận định và khuyên nhủ rằng, là một Tu sỹ Thánh Gia thì không nên học này nọ làm chi (khi ấy sống gần tôi là một số Tu huynh đang học Cao học về đời sống thánh hiến, Anh văn, và tư vấn), vì sứ vụ của Dòng không cần như vây. Ngài còn nhấn mạnh rằng, với sứ vụ dạy giáo lý thì thầy dòng chỉ cần khiêm tốn và tận tâm cộng tác với các Cha xứ trong việc dạy giáo lý là đủ nên thánh, theo như ơn gọi của Dòng, rồi. Lời của ngài quả là không sai, và tôi cũng biết rằng chỉ cần như vậy thôi là đã đủ nên thánh, nhưng sau lần đó (hoặc thêm đôi lần nữa mà tôi không nhớ rõ) ngài và tôi không còn trao đổi nữa.

Cũng trong gặp gỡ riêng, nhưng cuộc gặp gỡ này thì với một Tu huynh của Dòng, khi đang nhận xét về sự yếu kém của Dòng, Tu huynh chia sẻ với tôi rằng, sở dĩ Dòng chưa có tiếng nói và vai trò trong Giáo phận vì Dòng chúng ta chưa được tốt; một khi chúng ta tốt thì tự dưng Giáo phận sẽ trọng dụng. Điều Tu huynh nói, tôi cũng đồng ý, nhưng cũng chỉ đồng ý một nửa mà thôi.

Sống trong Giáo hội, trong Giáo phận, và Hội dòng, nhưng đồng thời chúng ta cũng đang sống trong những cấp độ lớn nhỏ khác nhau của cơ cấu xã hội. Vừa mang tính cánh chung vừa mang tính hiện thời, vừa là ân sủng vừa là phàm tục, nên nếu chỉ đặt nặng một vế mà bất chấp vế kia, thì chúng ta dễ đi vào sự lầm lạc, chủ quan, và trở nên kiêu ngạo. Hơn thế nữa, nếu nhìn nhận rằng ân sủng được ban qua thế giới tự nhiên, thì mọi phương diện của đời sống tự nhiên cũng cần được tôn trọng và phát huy, cũng cần được chăm lo đến.

Nếu chúng ta tốt, thì tự dưng người khác sẽ đón nhận? Cuộc sống không đơn giản như vậy và sự thật trong tôn giáo thì cũng không đơn giản như vậy. Vì nếu như vậy, thì Chúa Giê-su đã không bị đánh đòn, không bị đội mão gai và không bị chết ô nhục trên thập giá. Vì nếu chỉ đơn giản như vậy, thì lời trích dẫn kinh thánh của Satan: “Nếu ông là Con Thiên Chúa, thì đứng đây mà gieo mình xuống đi! Vì đã có lời chép rằng: “Thiên Chúa sẽ truyền cho thiên sứ gìn giữ bạn;” Lại còn chép rằng: “Thiên sứ sẽ tay đỡ tay nâng, cho bạn khỏi vấp chân vào đá,”” (Lc 4:9-11) đã không là những thử thách cám dỗ.

Việc dạy giáo lý có vẻ như đơn giản, nhưng thật sự thì không đơn giản tý nào. Nếu nó đơn giản thì sẽ không có hình ảnh thất thểu của năm cô trinh nữ khờ khạo bị loại bỏ khỏi tiệc cưới vì khi mang đèn đi đón chàng rể mà lại không biết mang theo dầu (Mt 25:1-13). Đối diện với trăm ngàn vấn nạn, thách đố, và cám đố của cuộc đời và xã hội, đối với bản thân mình còn khó đứng vững, khó nhận biết đúng sai, khó trung thành theo điều thiện hảo, thì làm sao có thể hướng dẫn người khác một cách đơn giản dễ dàng. Cuộc sống thì phức tạp và đa dạng, mà giáo lý thì không chỉ là việc dạy a, b, c… nhưng là vấn đề của đời sống và đức tin, nên không “học này nọ” thì làm sao có thể dạy tốt và phục vụ tốt.

Nếu không “học này nọ” mà vẫn muốn dạy giáo lý được tốt, thì đó còn là một cạm bẫy, là một cám dỗ. Phải chăng, với đức tin và một chút kiến thức về thần học là đã thỏa mãn làm những điều tốt cho Giáo hội? Điều cám dỗ này không giống thì cũng na ná như: “Nếu ông là Con Thiên Chúa thì truyền cho hòn đá này hóa bánh đi!” (Lc 4:3) Câu nói này có thể được chuyển đổi như sau: “Nếu là Tu sỹ Thánh Gia thì hãy dạy giáo lý cho tốt đi!” Nhưng cũng có lời chép rằng, con người cần SỐNG theo thánh ý Thiên Chúa (Lc 4:4). “Sống” là gì nếu không có việc “học này nọ” mỗi ngày và liên lỷ suốt cả cuộc đời? Mà thánh ý là gì nếu không là sống trọn vẹn thân phận con người (mang đầy đủ các khía cạnh của con người, bao gồm: tư duy, ước muốn, cảm xúc, và hành động) như Thiên Chúa đã dựng nên theo hình ảnh Ngài?

Tuy nhiên, không phải là không có tiêu chuẩn để hướng dẫn mọi nhận định và hành động của chúng ta. Kim chỉ nam thật sự thì không ở nơi chúng ta, không ở sự hiểu biết của bất cứ ai, nhưng là ở chính nơi Đức Ki-tô và Thánh Thần của Người. Đức Ki-tô và Thánh Thần của Người đang hiện diện nơi Giáo phận, đang hiện diện nơi Hội dòng. Vậy, điều quan trọng là chúng ta có để Đức Ki-tô làm chủ, chúng ta có cộng tác và để Thánh Thần của Người hướng dẫn? Chúng ta có đón nhận Giáo phận và Hội dòng theo như thánh ý, hoặc theo ý riêng với nhận thức, quan điểm và ước muốn của riêng mình? Đây là thách đố mà không ai có thể trả lời được cho ai, và không ai biết được câu trả lời của ai, ngoài lương tâm của chính mình.

2. Cộng tác và phục vụ theo đúng vai trò

Không ai biết được sự thật, tuy nhiên, luôn có những biểu hiện và dấu chỉ về sự thật. Bằng những khả năng được ban cho và qua sự tác động của Chúa Thánh Thần, con người luôn bị thôi thúc bởi khát vọng tìm kiếm và phục vụ cho sự thật.

Như chúng ta đã đề cập, các Linh mục triều có vai trò coi sóc các giáo xứ trong giáo phận. Các ngài cần trực tiếp và gắn bó với giáo xứ, cần dành thời gian và sức lực cho các hoạt động của giáo xứ. Trong khi đó, các Tu sỹ dòng thì có vai trò như là trợ tá trong giáo phận, bằng đời sống cầu nguyện và bằng việc phục vụ các chuyên môn theo như sứ vụ của dòng. Tuy nhiên cũng cần phân biệt, “trợ tá” bằng việc bổ sung các chuyên môn và trợ lực khi có nhu cầu, hoặc có thể thay thế khi cần thiết, chứ không phải là đồng nghĩa với “người giúp việc.”

Đối với sứ vụ dạy giáo lý và truyền giáo của Dòng Thánh Gia, thì Hội dòng cần tận tâm và tập trung để thực thi và phát huy. Tuy nhiên cũng nên có cái nhìn toàn diện và thích hợp đối với hoạt động giảng dạy giáo lý.

Ở giáo xứ, giáo lý có thể thực hiện qua hình thức lớp học, nhưng với một thành phần lao động trẻ được quy tụ từ nhiều nơi, hoặc giới học sinh sinh viên đến từ nhiều vùng quê, thì giáo lý có thể được thực hiện qua tổ chức và sinh hoạt nhà trọ, hoặc qua những cuộc gặp gỡ vui chơi. Các cha xứ có thể tổ chức các buổi hội thảo về gia đình tại giáo xứ, nhưng với công việc một xứ, thì các ngài khó mà có thời gian để tư vấn cho từng cặp vợ chồng, đặc biệt là những cặp có vấn đề về hạnh phúc gia đình. Nhưng nếu một Tu sỹ phục vụ theo chuyên môn, thì không chỉ có thể giúp đỡ theo tính chất khoa học mà còn theo tinh thần Công giáo—một hình thức của giáo lý.

Giáo lý không chỉ là việc tổ chức các lớp với việc truyền tải các nội dung khoa học, mà là vấn đề của đời sống đức tin. Mà đời sống phức tạp và đa dạng như thế nào, thì phương tiện và cách thức truyền tải đức tin vào đời sống cũng cần tinh tế và phong phú như vậy.

Đời sống và hướng phục vụ của Dòng Thánh Gia không là đời sống và hướng phục vụ của triều, nên đời sống và hướng phục vụ của Dòng cần được củng cố và xây dựng theo lối riêng của mình. Chẳng hạn, trong đào tạo, tiêu chuẩn một năm đi thực tế là cần thiết, nhưng việc đi giúp xứ thì cần thiết hơn cho các Chủng sinh triều; còn việc học hỏi các khía cạnh khác của cuộc sống, chẳng hạn như việc thâm nhập vào hoàn cảnh sống và sinh hoạt của các gia đình nghèo, việc tham gia vào đời sống lao động của các công nhân, hoặc việc trao đổi thông tin và văn hóa hành xử của giới sinh viên…, thì có lẽ cần thiết hơn cho các Kinh sinh Thánh Gia, vì những kinh nghiệm này cần thiết hơn cho sứ vụ dạy giáo lý và truyền giáo của Tu sỹ Thánh Gia.

Để có hiệu quả thực tiễn cao nhất, thì cần có sự phối hợp nhịp nhàng và đúng vai trò. Những vai trò khác nhau thì nên được xây dựng trên tương quan hợp tác chứ không phải là tương quan đối thủ, kiềm chế và triệt tiêu. Tuy khác nhau về vai trò và sứ vụ, nhưng tất cả đều có chung một mục tiêu, đó là Nước Trời. Riêng đối với Dòng Thánh Gia, “Na-za-rét” chưa là đích cuối cùng, nên một khi còn chưa đến đích, thì cần tiếp tục theo chân Chúa Giê-su và hướng về “Giê-ru-la-lem.”