Tinh Thần Gia Đ́nh
Augustin B́nh Phương
« Anh em sẽ góp phần vào sự thực hiện chương tŕnh cứu rỗi bằng tinh thần riêng của Ḍng. Đó là Tinh Thần Gia Đ́nh, tinh thần phát xuất từ sự liên kết chặt chẽ và sống động giữa các phần tử của Thánh Gia xưa ở Na-gia-rét mà nguồn gốc chính yếu là Ba Ngôi Thiên Chúa » (Hiến Pháp Ḍng Thánh Gia, điều 8).
Theo tôi, về bản chất, tinh thần gia đ́nh của Ḍng Thánh Gia và linh đạo Thánh gia chỉ là một [1] . Tuy hai cách nói có vẻ khác nhau, và Hiến Pháp Ḍng cũng đă để ở hai phần khác nhau. Trong bài này, tôi mạn phép viết về những hiểu biết, cảm nhận, những suy tư và trăn trở của tôi về tinh thần gia đ́nh của Ḍng Thánh Gia.
Mỗi Ḍng đều có tinh thần riêng của ḿnh, cùng đề cao tinh thần gia đ́nh, có cách tu riêng của ḿnh và chính những cái riêng như thế làm nên căn tính của Ḍng đó. Cụ thể hơn, ở trong Ḍng Thánh Gia th́ chúng ta phải : ăn (theo kiểu) Thánh Gia, ngủ (như) Thánh Gia và tu (cũng giống) Thánh Gia. Vâng, cái riêng của Thánh Gia chúng ta chính là TINH THẦN GIA Đ̀NH NAGIARÉT. Người tu sĩ Thánh gia « góp phần vào sự thực hiện chương tŕnh cứu rỗi » và nên thánh chính bởi tinh thần ấy.
Đối với người Việt Nam chúng ta, gia đ́nh có ư nghĩa vô cùng quan trọng, đặc biệt là những ngày xuân hay các dịp giỗ chạp. Thế nên vào những dịp ấy, con cháu dù ở xa th́ cũng cố gắng mà về bên bàn thờ tổ tiên, ông bà, cha mẹ, anh chị và con cháu. Gia đ́nh là nơi hội tụ của quá khứ (tổ tiên, ông bà), hiện tại (cha mẹ, con cái) và tương lai (cháu chắt). Quan hệ gia đ́nh giữa các thế hệ luôn đầy t́nh thương và tôn trọng. Tuy « áo mặc không qua khỏi đầu » nhưng « con hơn cha là nhà có phúc ». Theo Phật Giáo th́ tội bất hiếu chính là tội nặng nhất c̣n Khổng Giáo th́ cho rằng không có con nối dơi, không có người kế tục là tội lớn nhất trong ba tội bất hiếu[2].
Gia đ́nh, hiểu theo cách dùng thông thường ngoài đời, là một tế bào của xă hội và cũng là Hội Thánh tại gia . Chính nơi đây, chúng ta được dạy dỗ nên người và trở thành kitô hữu.
Và dĩ nhiên gia đ́nh cũng có thể được xem như là tu viện đầu tiên của mỗi tu sĩ. Thực vậy, chính cha mẹ là những người đă gieo mầm và chăm bón ơn gọi hằng ngày cho con cái.
Nhiệm vụ hàng đầu của mỗi người chính là tu thân, bởi có tu thân th́ mới tề gia được. Mà muốn tu thân th́ trước đó phải chính tâm, rồi c̣n phải luôn chính danh nữa.
Chính tâm : giữ cho tâm hồn ngay thẳng, thật thà, thanh tịnh.
Chính danh : vua phải ra vua, quan phải ra quan, cha phải ra cha, con phải ra con, thầy phải ra thầy. Làm chồng, làm vợ, làm cha, làm mẹ trong gia đ́nh phải tṛn trách nhiệm của ḿnh th́ con cái mới cảm phục và vâng lời, gia đ́nh mới có trật tự và nề nếp, mới thuận ḥa và hạnh phúc.
Tất cả những điều trên đă trở thành nề nếp của các gia đ́nh Việt, các gia đ́nh công giáo Việt. Các tu sĩ Thánh gia không những phải sống tốt trước hết cái tinh thần, nề nếp gia đ́nh như đă nói trên mà c̣n phải sống triệt để hơn bằng «tinh thần phát xuất từ sự liên kết chặt chẽ và sống động giữa các phần tử của Thánh Gia xưa ở Na-gia-rét mà nguồn gốc chính yếu là Ba Ngôi Thiên Chúa ». Nghĩa là bằng việc học hỏi, sống và rao giảng Lời Chúa, người tu sĩ Thánh gia sẽ đạt được chính tâm và chính danh ; đồng thời tu thân bằng cách :
- Yêu như Thánh Gia yêu
- Cầu nguyện như Thánh Gia cầu nguyện
- Lao động như Thánh Gia lao động (x. HP 9).
Rồi sau đó sẽ « tề gia » : « tinh thần gia đ́nh làm sống động các tương quan giữa anh em và làm nổi bật cách sống và sinh hoạt của các phần tử Ḍng » rồi đến « trị quốc » : « tinh thần này cũng hướng dẫn anh em trong sứ mệnh phục vụ nhân loại và siết chặt thêm mối dây tương trợ ở bất cứ nơi nào mà anh em được phái đến » và sau cùng là « b́nh thiên hạ » : « Cộng đoàn của anh em chia sẻ số phận con người nơi trần gian và góp phần làm cho Giáo Hội nên linh hồn gia đ́nh nhân loại ». Để có thể sống được như vậy, Hiến Pháp cũng đă khẳng định là « các phần tử Ḍng phải cố gắng tập cho bằng được tinh thần xả kỉ và phục vụ với một ư thức tha nhân nhạy bén » (x. HP 10).
« Ai không có Thần Khí của Đức Kitô, th́ không thuộc về Đức Kitô » (x. Rm 8, 9) thế nên một cách nào đó chúng ta cũng có thể nói : ai không có tinh thần[3] gia đ́nh Thánh Gia th́ không thuộc về Ḍng Thánh Gia. Những anh em này, nếu có th́ cũng thường gây nên những xáo trộn, chia rẽ cho cộng đoàn mà thôi.
Lần đầu tiên bước chân vào Ḍng, vào một ngày hè đẹp trời năm 1993, tôi đă cảm thấy ấn tượng và bị thu hút bởi cách xưng hô, bởi sự thân thiện, chân thành và cởi mở từ các anh em đệ tử đến Bề Trên. Tôi đă cảm nhận được hơi ấm gia đ́nh từ những anh em mà tôi gặp gỡ trong một buổi trưa ngắn ngủi hôm đó (lúc đó dĩ nhiên tôi nào có biết linh đạo Thánh gia là ǵ), và hơn một tháng sau, tôi chính thức được trở thành đệ tử của Thánh Gia. Từ đó đến nay, tôi không ngừng được nuôi nấng, dẫn dắt, đào tạo dưới mái gia đ́nh này. Tôi cảm tạ Chúa, cảm ơn Thánh Gia v́ điều đó. Chính sự cảm nghiệm tinh thần gia đ́nh đă dẫn dắt tôi những lần đi hoang biết quay trở về.
Để sống tốt hơn nữa tinh thần gia đ́nh tôi xin có mấy đề nghị sau :
- Uống nước nhớ nguồn : những việc như quan tâm đến những anh em lớn tuổi, già yếu, lễ cầu hồn (HP 194-196) và lễ giỗ tổ, kính nhớ tổ tiên (mới được « cập nhật ») đă và đang làm tốt, cần phải phát huy để trở thành một điểm son của truyền thống gia đ́nh. Sớm hoàn thành cuốn « lịch sử Ḍng », thu thập các tài liệu liên quan đến (các) Đấng sáng lập, các ư tưởng, câu nói của các Ngài để con cháu có cơ hội được học hỏi (Với trường hợp Cha Joseph Vulliez th́ các vị lớn tuổi có thể nhớ lại được !?).
- Không ngừng đào sâu và canh tân : học hỏi về tinh thần gia đ́nh không chỉ gói gọn trong chương tŕnh đào tạo của Ḍng (từ Đệ Tử đến Kinh Sinh) nó c̣n phải được cập nhật qua các Đại Hội Hè, các dịp Tổng Nghị, qua các lời giáo huấn của các Đấng có thẩm quyền. Thường xuyên kiểm điểm coi anh em chúng ta sống có thật sự đúng tinh thần gia đ́nh hay chưa ? Có như thế căn tính của Ḍng mới được bảo đảm và phát huy một cách hiệu quả.
- Hướng đến tương lai : trước khi xă hội Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng về gia đ́nh như các nước phương Tây hiện nay, chúng ta có thể truyền bá và cổ vơ tinh thần gia đ́nh Thánh Gia, trước hết bằng đời sống chứng tá, nhắm đến việc đào tạo những chuyên viên về mục vụ gia đ́nh, để từ kiểu mẫu gia đ́nh Thánh Gia, từ linh đạo Thánh gia chúng ta có thể giúp ích rất nhiều cho Giáo Hội và cho xă hội.