Linh Đạo Dòng Thánh Gia Việt Nam

Âu Phủ

Hiến Pháp hiện hành của Dòng Thánh Gia Việt Nam (1983) tuy không là bản gốc hay là bản đầu tiên, nhưng vì đã được Tổng Nghị của Dòng thông qua, đã được Đấng Bản quyền của Hội thánh phê chuẩn, và đã được áp dụng trong thực tiễn một thời gian nhất định theo như sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần trong đời sống thánh hiến của dòng, nên không thể không được tôn trọng và được học hỏi như là kim chỉ nam cho hướng đi của hội dòng. Với những điểm mới được thêm vào, dù là mới hoàn toàn hoặc là được học hỏi và được trích lấy từ hiến pháp của dòng khác, nó có thể được xem là bản phát triển, một bước phát triển tiếp theo trong việc xác định và củng cố căn tính của dòng, như lịch sử hình thành của dòng vốn là như vậy. Nếu có những điểm mâu thuẫn hoặc cản trở việc phát triển căn tính nguyên thủy, thì tất yếu là chúng phải bị cắt đi hoặc phải được chỉnh sửa để hội dòng luôn được lớn lên và trưởng thành hơn theo như ơn sủng của dòng. Đây chính là công việc mà chúng ta, những người con trong Gia đình Thánh Gia, được mời gọi tham gia và tham gia một cách tích cực.

Trong tinh thần này, là một người con trong Dòng Thánh Gia Việt Nam, con xin mạo muội được góp ý đôi điều về linh đạo của dòng.

Linh đạo dòng là một trong những yếu tố cốt yếu làm nên căn tính của dòng và là một phương thức tinh thần giúp các phần tử của dòng nên thánh theo nét riêng của dòng đó. Đối với Dòng Thánh Gia Việt Nam, con đường nên thánh được xác định trong hiến pháp của dòng như sau:

“Anh em sẽ góp phần vào sự thực hiện chương trình cứu rỗi bằng tinh thần riêng của dòng: đó là TINH THẦN GIA ĐÌNH, tinh thần phát xuất từ sự liên kết chặt chẽ và sống động giữa các phần tử của Thánh Gia xưa ở Na-gia-rét mà nguồn gốc chính yếu là Ba Ngôi Thiên Chúa.”[1]

Trong bài viết “Linh đạo Dòng Thánh Gia” của Tu huynh  JB. Trần Hữu Hạnh, tuy không được công bố như là một văn bản chính thức của Bề trên (vai trò mà Tu huynh đang đảm nhiệm khi viết và giới thiệu bài viết này), nhưng Tu huynh cũng đã nêu một cách dứt khoát, ngắn gọn và đúng đắn về linh đạo của dòng, dựa trên truyền thống sống động của dòng mà Tu huynh đã đúc kết được:

“Một TH. lớn tuổi nhất (tuổi tu) trong dòng (TH. Roland) cho rằng trước đây các TH. trong dòng đều học thuộc lòng câu: "Đơn Sơ, khó nghèo, vâng lời, và yêu thương, trong Chúa Ba Ngôi theo tinh thần Thánh Gia." Như vậy, theo tôi, linh đạo dòng Thánh Gia là sống theo tinh thần gia đình Thánh gia Nazareth; đó là Đơn Sơ (khiết tịnh), khó nghèo, vâng lời, và yêu thương (đời sống cộng đoàn), trong Chúa Ba Ngôi theo tinh thần Thánh Gia.”[2]

Linh đạo Dòng Thánh Gia Việt Nam là như vậy. Nó đã được khái quát và đúc kết hết sức cô đọng: tinh thần Thánh gia Na-gia-rét. Sự đúc kết cô đọng và súc tích này mang lại sự thuận lợi cho dòng trong việc triển khai và phát huy tinh thần dòng, vì nó dễ nhớ, hình tượng và thân thuộc.

Trong hiến pháp dòng cũng như trong bài viết của TH. JB. Trần Hữu Hạnh, tinh thần này cũng đã được khai triển và đào sâu hơn về một số mặt, chảng hạn như: nguồn gốc là Ba Ngôi Thiên Chúa (số 124-127), mẫu gương là Thánh gia Na-gia-rét (số 128-130), sự thể hiện tiếp nối là mọi Ki-tô hữu nói chung và Dòng Thánh Gia Việt Nam nói riêng (số 131), và một số nét về Thánh gia Na-gia-rét như đơ sơ, nghèo khó, vâng lời và yêu thương.

Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, thì tinh thần gia đình Thánh Gia Na-gia-rét mới chỉ được nói đến một cách chung chung mà chưa được làm nổi bật trong hiến pháp của dòng. Một số khía cạnh của tinh thần Gia đình Thánh Gia tuy được nói đến trong hiến pháp, nhưng mờ nhạt, chung chung và tản mạn. Bài viết “Linh đạo Dòng Thánh Gia” của TH. JB. Trần Hữu Hạnh đã hệ thống lại yếu tố nguồn gốc của linh đạo và một số nét cụ thể của Thánh Gia Na-gia-rét, nhưng quá ngắn gọn và khái quát như một lời tổng kết. Góp nhặt và đúc kết từ truyền thống sống động của dòng, Tu huynh nhấn mạnh rằng, “Như vậy, theo tôi, linh đạo dòng Thánh Gia là sống theo tinh thần gia đình Thánh gia Nazareth; đó là Đơn Sơ (khiết tịnh), khó nghèo, vâng lời, và yêu thương (đời sống cộng đoàn), trong Chúa Ba Ngôi theo tinh thần Thánh Gia”[3] và tiếp theo đó thì vẫn là những gì rất chung chung như đã được nêu trong hiến pháp. Tu huynh đã không hướng dẫn và giải thích đơn sơ như thế nào, khó nghèo như thế nào, vâng lời, và yêu thương yêu như thế nào một cách cụ thể và thực tiễn trong sự liên hệ với đời sống sinh hoạt thường nhật của dòng. Như vậy, cả trong hiến pháp dòng và bài viết của TH. JB. Trần Hữu Hạnh đều  thiếu sự hướng dẫn về việc sống tinh thần Thánh Gia Na-gia-rét trong đời sống hàng ngày và những hoạt động cụ thể của dòng.

Tu huynh Augustin Bình Phương, trong bài viết ‘Tinh Thần Gia Đình,’ đã đề nghị một số hình thức cụ thể cho việc sống tinh thần:

"Để sống tốt hơn nữa tinh thần gia đình tôi xin có mấy đề nghị sau :

-         Uống nước nhớ nguồn : những việc như quan tâm đến những anh em lớn tuổi, già yếu, lễ cầu hồn (HP 194-196) và lễ giỗ tổ, kính nhớ tổ tiên (mới được « cập nhật ») đã và đang làm tốt, cần phải phát huy để trở thành một điểm son của truyền thống gia đình. Sớm hoàn thành cuốn « lịch sử Dòng », thu thập các tài liệu liên quan đến (các) Đấng sáng lập, các ý tưởng, câu nói của các Ngài để con cháu có cơ hội được học hỏi (Với trường hợp Cha Joseph Vulliez thì các vị lớn tuổi có thể nhớ lại được !?).

-         Không ngừng đào sâu và canh tân : học hỏi về tinh thần gia đình không  chỉ gói gọn trong chương trình đào tạo của Dòng (từ Đệ Tử đến Kinh Sinh) nó còn phải được cập nhật qua các Đại Hội Hè, các dịp Tổng Nghị, qua các lời giáo huấn của các Đấng có thẩm quyền. Thường xuyên kiểm điểm coi anh em chúng ta sống có thật sự đúng tinh thần gia đình hay chưa ? Có như thế căn tính của Dòng mới được bảo đảm và phát huy một cách hiệu quả.

-         Hướng đến tương lai : trước khi xã hội Việt Nam rơi vào cuộc khủng hoảng về gia đình như các nước phương Tây hiện nay, chúng ta có thể truyền bá và cổ võ tinh thần gia đình Thánh Gia, trước hết bằng đời sống chứng tá, nhắm đến việc đào tạo những chuyên viên về mục vụ gia đình, để từ kiểu mẫu gia đình Thánh Gia, từ linh đạo Thánh gia chúng ta có thể giúp ích rất nhiều cho Giáo Hội và cho xã hội.»[4]

Đây là những hoạt động cụ thể để thể hiện tinh thần gia đình. Những hoạt động này đáng và cần được quan tâm. Trước khi đưa ra những đề nghị này, Tu huynh đã đặt nền tảng cho tinh thần dòng trên bản chất của gia đình tự nhiên, một cách cụ thể là giá trị gia đình của người Việt Nam, và kế đến là trên những giá trị gương mẫu mà Thánh Gia Na-gia-rét đã để lại. Bài viết của Tu huynh đã không đề cập đến nguồn gốc Ba Ngôi Thiên Chúa, và những hoạt động cụ thể mà Tu huynh đã đề nghị chỉ nằm trong phạm vi sinh hoạt của dòng và có phảng phất sứ vụ chứng tá. Tuy Tu huynh có dẫn số 09 của hiến pháp: “yêu như Thánh Gia yêu; cầu nguyện như Thánh Gia cầu nguyện; lao động như Thánh Gia cầu nguyện,” nhưng Tu huynh đã không nêu lên những đặc trưng của Thánh Gia, đã không giải thích Thánh Gia yêu như thế nào, cầu nguyện như thế nào, và lao động như thế nào. Tất nhiên, chúng ta biết rằng, đối tượng mà Tu huynh viết đến là chúng ta, những thành viên trong Gia đình Thánh Gia, những người được mặc định là đã biết những thông tin căn bản về Thánh Gia và nguồn gốc Ba Ngôi Thiên Chúa. Như vậy, cũng như Tu Huynh JB. Trần Hữu Hạnh, Tu Huynh Augustin Bình Phương đã đóng góp một phần khác, một phần có tính thực tiễn vào việc làm sáng tỏ và phát huy linh đạo dòng.

Để góp phần vào việc tìm hiểu và học hỏi về linh đạo của dòng một cách đầy đủ hơn, con xin mạn phép để nghị một cái nhìn có tính hệ thống và bao quát về linh đạo dòng như sau: Để sống được tinh thần Thánh Gia Na-gia-rét, thì trước tiên, cần tìm hiều và trân trọng về nguồn gốc và thực tại hình thành của Thánh Gia Na-gia-rét và Dòng Thánh Gia Việt Nam. Kế đến là việc tìm hiểu những đặc điểm và những khía cạnh của những giá trị mà Thánh Gia Na-gia-rét đã sống và nêu gương. Sau cùng, từ việc nắm bắt được nguồn gốc và những đặc điểm, chúng ta đi đến việc noi gương, sống và thể hiện tinh thần đó một cách cụ thể trong đời sống thực tại.

***

* Linh đạo Dòng Thánh Gia Việt Nam

Tinh thần dòng được xác định ở số 08 của Hiến Pháp Dòng Thánh Gia Việt Nam (1983) không khác biệt, nhưng trùng hợp với tinh thần truyền thống sống động nguyên thủy mà TH. JB Trần Hữu Hạnh đã khám phá lại (cụ thể là từ Tu Huynh Roland). So với tinh thần của dòng được xác định ở số 03 trong bản hiến pháp do cha J. Vulliez soạn[5], tuy không có sự trùng hợp hoàn toàn, nhưng cũng không phải là hoàn toàn khác biệt. Chúng ta không khiên cưỡng ráp nối, nhưng nhận thấy rằng, “ý thức truyền giáo, tinh thần xả kỷ, thành thật, thẳng thắn và khiêm tốn” được xác định trong bản hiến pháp do cha J. Vulliez soạn cũng là những nét rất điển hình của tinh thần Thánh Gia Na-gia-rét. Như vậy, có thể nói rằng, theo như lịch sử riêng biệt của quá trình hình thành Dòng Thánh Gia Việt Nam, linh đạo của dòng đã được xác định. Tuy câu chữ khác nhau, nhưng nội dung chỉ là một. Ở đây, để phù hợp với hệ thống của bài viết này, con xin được sắp đặt như sau:

Linh đạo Dòng Thánh Gia Việt Nam là Tinh Thần Gia Đình theo gương mẫu Thánh Gia Na-gia-rét: đó là tinh thần (1) yêu thương và học biết yêu thương qua vâng phục, phục vụ và hy sinh; (2) đơn sơ và phó thác trong đời sống cầu nguyện, khiêm nhu và âm thầm; (3) nghèo khó và đồng cảm qua cuộc đời lao động và liên đới mật thiết với Thiên Chúa và tha nhân.

1. Nguồn gốc và sự tiếp nối

(Vì phần này đã được nói đến trong hiến pháp, nên con chỉ xin nhắc lại theo hệ thống mà con đề nghị thôi.)

1.1              Chúa Ba Ngôi (x. HP 124-127)

1.2              Thánh Gia Nazareth (x. HP 128-130)

1.3              Dòng Thánh Gia (x. HP 131, 09, 10)

2. Đặc tính: Nước Cha trị đến

Thánh Gia Na-gia-rét là một gương mẫu về yêu thương, là một phản ánh về cộng đoàn yêu thương của Ba Ngôi Thiên Chúa trên trần gian này, dó đó, là một dấu chỉ của “Nước Cha trị đến.”

2.1              Yêu thương và học biết yêu thương qua vâng phục, phục vụ và hy sinh

Đặc tính cốt lõi của Thánh Gia Na-gia-rét là yêu thương và học biết yêu thương. Tình yêu không chỉ được thể hiện ở ước muốn và tình cảm, mà còn được thể hiện qua cuộc đời vâng phục, phục vụ và hy sinh. Tình yêu không thụ động, nhưng là luôn khao khát, lắng nghe và thực thi qua từng giây phút của cuộc sống. Chúa Giê-su đã yêu cho đến chết và chết trên thập giá. Thánh Giu-se vì yêu đã vâng phục và đón nhận Ma-ri-a và Chúa Giê-su (Mt 1:18-25), đã không ngần ngại vất vả vì sự an toàn và ổn định cuộc sống của Chúa Giê-su hài đồng và mẹ Người (Mt 2:1-23). Vì yêu, nên Mẹ Ma-ri-a đã dám nói lên lời xin vâng (Lc 1:26-28). Vì yêu, nên Mẹ và thánh Giu-se đã không ngần ngại tìm kiếm Chúa Giê-su khi các ngài thất lạc Chúa Giê-su khi từ Giê-ru-sa-lem trở về (Lc 2:41-52). Vì yêu, nên Mẹ đã đồng hành cùng Chúa Giê-su đến tận đồi Can-vê (Ga 19:25-27), và cùng với các Tông đồ chờ trông tin vui phục sinh của Người.

Noi gương và gắn chặt đời mình nơi Chúa Giê-su, các phần tử Dòng Thánh Gia Việt Nam dâng hiến đời mình theo thánh ý Chúa Cha (x. HP 45)

Cấu tạo cộng đoang theo gương mẫu Thánh Gia Na-gia-rét (x. HP 49)

Là phần tử của cùng một gia đình, các phần tử giúp đỡ nhau theo tình bác ái (x. HP 67)

2.2              Đơn sơ và phó thác trong đời sống cầu nguyện, khiêm nhu và âm thầm

Bên cạnh yêu thương, Thánh Gia còn là một gia đình của đơn sơ và phó thác. Cuộc đời của các ngài luôn gắn chặt với cầu nguyện trong âm thầm và sự khiêm cung. Các ngài như những tấm gương thuần khiết, luôn đặt niềm cậy trông và hướng về Thiên Chúa Ba Ngôi, để từ đó hình ảnh của Thiên Chúa Ba Ngôi được tỏ lộ. Chúa Giê-su tuy là Thiên Chúa, nhưng đã không ngại mạc lấy xác phàm con người, chấp nhận sinh ra trong nghèo khó, luôn giảng dạy, làm chứng và tỏ lộ về Thiên Chúa Ba Ngôi, và chịu chết ô nhục trên thập giá, để nhân loại được nhận biết và thông phần sự sống cùng Thiên Chúa Ba Ngôi (Pl 2:6-11). Mẹ Ma-ri-a đã hoàn toàn trút bỏ những ý riêng, thanh sạch vẹn tuyền, để rồi có thể thốt lên: “tôi xin vâng như lời thiên thần truyền” (Lc 1:38), bất chấp mọi nguy hiểm, đắng cạy và tủi nhục có thể xảy ra. Mẹ đã đón nhận Ngôi Hai Thiên Chúa vào cung lòng mình với lòng thuần khiết và tín thác nơi Thiên Chúa. Sau khi nhận biết thánh ý Thiên Chúa, thánh Giu-se mau chóng đón nhận Ma-ri-a và Hài Nhi mà không một lời chất vấn và than oán (Mt 1:24). Suôt cuộc đời, ngài chỉ âm thầm lắng nghe và thực thi những gì Thiên Chúa truyền dạy (Mt 2:14,21).

Noi gương Thánh Gia, các phần tử dòng được mời gọi trở nên thanh sạch với đời sống đơn sơ và phó thác, để từ đó sự hiện diện của Thiên Chúa giữa cộng đoàn anh em được tỏ lộ.

Mẹ Ma-ri-a là gương mẫu cho sự sống kết hợp mất thiết với Thiên Chúa (x. HP 120)

Thánh Giu-se là gương mẫu để học biết lắng nghe Thiên Chúa trong khiêm nhu và âm thầm (x. HP 121)

Đời sống của Chúa Giê-su là một tỏ lộ về Thiên Chúa Ba Ngôi. Các phần tử dòng được mời gọi thông phần và tiếp nối công cuộc của Người bằng việc noi gương và bước theo Người.

Là những phần tử của dòng, anh em phải biết lắng nghe tiếng Chúa nơi anh em mình qua đối thoại (x. HP 65)

Nỗ lực giữ sự trầm lặng để gia tăng sự kết hợ với Chúa (x. HP 123)

2.3              Nghèo khó và đồng cảm bằng cuộc đời lao động và liên đới mật thiết với Thiên Chúa và tha nhân

Thánh Gia đã sống, đồng hành và chia sẻ thân phận con người với nhân loại. Chúa Giê-su đã không giữ lầy sự giàu có cho riêng mình, nhưng đã đến và mặc lấy xác phàm, đã đến để nhân loại được sống và được sống dồi dào (Ga 1:12, 14; 3:16; 10:10). Người đã đến với người nghèo, người thu thế và tội lỗi. Người lo cho sự đói khát của họ nên đã làm phép lạ hóa bánh ra nhiều (Mt 14:13-21; Mc 6:34-44; Lc 9:10-17; Ga 6:1-15); chia sẻ thân phận yếu hèn của con người nên đã đồng bàn với người tội lỗi (Mt 11:19; Lc 5:30); và sau cùng là chấp nhận cái chết ô nhục như một tên phiến loạn. Được đầy tràn ân sủng và mang lấy Ngôi Hai trong cung lòng mình, Mẹ Ma-ri-a đã lặn lội đường xa đến với Ê-li-gia-bét, để chia sẻ niềm vui và đồng thời giúp đỡ bà khi mang thai lúc tuổi già (Lc 1:39-56). Thánh Giu-se thì luôn được tôn kính là người cha lao động chuyên cần và lo toan chu đáo cho gia đình.

Các phần tử dòng được mời gọi sống đời đơn sơ, chia sẻ và lao động như gương mẫu Thánh Gia Na-gia-rét (x. HP 35)

Trong lòng Giáo hội nghèo (x. HP 34)

Được mời gọi chia sẻ (x. HP 37) và cuộc sống hòa đồng là chứng tích Chúa Ba Ngôi (x. HP 57, 58, 64, 66, 67, 68, 69)

Sống khó nghèo thật sự (x. HP 36)

3. Sự thể hiện

Hiến Pháp Dòng Thánh Gia Việt Nam (1983) hầu như đã không nói gì đến phần này. Tuy có đề cập đến việc bồi dưỡng tâm linh, đến đời sống cộng đoàn và sứ mạng truyền giáo, nhưng tất cả đều rất chung chung, không có nét đặc trưng của riêng dòng. Do vậy, con xin đề nghị một số bổ túc như sau:

3.1              Trong đời sống tâm linh: cầu nguyện, suy ngẫm, và tĩnh tâm

Đời sống tâm linh của các phần tử dòng cũng nên thấm nhuần tinh thần Thánh Gia, mang một nét gia đình trong cầu nguyện, suy ngẫm và tĩnh tâm.

Theo như gương mẫu của Thánh Gia Na-gia-rét, thì các ngài cầu nguyện và suy ngẫm liên lỉ, cầu nguyện và suy ngẫm đồng hành, cầu nguyện và suy ngẫm trong âm thầm và với tinh thần khiêm nhu. Chúa Giê-su được miêu tả là luôn cầu nguyện cùng Chúa Cha, một cách đặc biệt trong Tin Mừng theo thánh Lu-ca, đặc biệt trước những biến quan trọng. Mẹ Ma-ri-a thì ghi nhớ và suy niệm trong lòng. Thánh Giu-se thì chú tâm lắng nghe theo tiếng nói của Thiên Chúa.

Tâm tình trong cầu nguyện, tuy rằng ta đã từng nghe và quen thuộc với tâm tình của một người yêu đối với một người yêu trong cầu nguyện (được nhấn mạnh bởi thánh Gio-an Thánh Giá), nhưng đối với những phần tử dòng, tâm tình thích hợp hơn trong cầu nguyện chính là tâm tình của một người con. Tâm tình người yêu và tâm tình người con rất khác nhau. Người yêu thì đi tìm nhau, tìm hiểu, ngỡ ngàng, đón nhận và tìm cách tỏ lộ cũng như làm hài lòng nhau. Tâm tình của người con thì kính trọng, đơn sơ, phó thác và thân thuộc. Noi gương Ba Đấng, thì tâm tình trong cầu nguyện của các phần tử dòng phải là tâm tình sẵn sàng: xin vâng.

Để có thể có được cách thức và tâm tình cầu nguyện như trên theo Thánh Gia, thì chúng ta cần có một qúa trình tập luyện. Thời gian tập viện là thời gian thích hợp để học tập và rèn luyện. Đồng thời, những gương mẫu và sự nhắc nhở nhau hàng ngày cũng rất cần thiết cho sự hợp nhất, không chỉ trong cách thức và tâm tình cầu nguyện, mà còn hợp nhất trong tình yêu.

Tĩnh tâm là một hoạt động thiêng liêng rất quan trọng cho việc bồi dưỡng và giúp trưởng thành đời sống tâm linh. Tinh thần của dòng không là tinh thần của các linh mục triều, và tinh thần của Dòng Thánh Gia cũng không là tinh thần của bất cứ dòng nào khác. Như vậy, sự trưởng thành tâm linh của các phần tử Dòng Thánh Gia rất cần đến sự trợ lực từ tĩnh tâm, nhưng không phải là bất cứ chương trình tĩnh tâm nào, mà thích hợp nhất phải là chương trình tĩnh tâm mang hình thức và tâm tình của dòng.

Thật bất cập khi đời sống tâm linh mang sắc thái riêng của Dòng Thánh Gia được hướng dẫn hoàn toàn hay chủ yếu bằng các linh mục triều hay từ những dòng khác. Trước đây, do hoàn cảnh thiếu nhân sự và khả năng giới hạn của nhân lực, nên sự nhờ vả là cần thiết. Nhưng ngày nay, theo thiển nghĩ của con, đã đến lúc dòng cần phải có một chương trình nuôi dưỡng đời sống tâm linh cho chính mình và mang nét riêng của dòng. Xây dựng một chương trình tĩnh tâm mang tinh thần của dòng là rất cần thiết. Một chương trình như thế nào, thì con xin được phép không nói đến ở đây, vì nó là một chương trình lớn cần được suy xét lâu dài.

3.2              Trong đời sống sinh hoạt: lối sống, đào tạo, và lao động

Qua lối sống, tinh thần gia đình sẽ được thể hiện rõ nét. Cách xưng hô, ăn mặc và mối liên hệ nói lên rất nhiều về tinh thần gia đình. Ngoài ra, những gì mà Tu huynh Augustin Bình Phương đã đề nghị trong bài viết “Tinh Thần Gia Đình,” như việc thể hiện uống nước nhớ nguồn và việc không ngừng đào sâu và canh tân bằng những họat động sinh động, là những điều rất cần thiết cho việc xây dựng tinh thần gia đình và sống theo linh đạo của dòng.

Gia đình cũng là một cơ cấu như một công ty hay một tổ chức xã hội, nhưng gia đình không phải là một công ty và cũng không phải là một tổ chức xã hội được thiết lập bởi luật đúng sai, nhưng là một cơ cấu xã hội được thiết lập trên nền tảng thân mật và được hướng dẫn bởi luật tốt xấu. Vì vậy, phương cách giáo dục của Dòng Thánh Gia nên là phương cách giáo dục của gia đình, theo như tinh thần gia đình mà dòng đã chọn như là kim chỉ nam.

Giáo dục theo lối gia đình thì không chú trọng vào hiệu năng và sức cạnh tranh, nhưng đặt nặng vào sự liên đới và sự nâng đỡ lẫn nhau; không chú trọng vào việc đào tạo những con người chuyên môn làm việc theo khuân mẫu, nhưng là quan tâm đến việc giáo dục những con người có trách nhiệm và biết quan tâm đến người khác.

Lao động là một phần không thể thiếu trong tinh thần Thánh Gia. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ có cày cuốc mới là lao động. Lao động theo lối Thánh Gia là lao động của sự cảm thông, là sự thương yêu và chăm lo đến người khác, là phục vụ cho “Nước Cha trị đến.” Nói một cách khác, lao động theo kiểu Thánh Gia là, bằng mọi hoạt động và phương cách có thể, phục vụ cho Tin Mừng.

3.3              Trong đời sống sứ vụ: cộng tác, đối thoại và tôn trọng

Theo tinh thần Thánh Gia, thì việc thực thi sứ vụ loan báo Tin Mừng sẽ được thực hiện qua việc cộng tác, đối thoại và tôn trọng trên mọi lĩnh vực của cuộc sống. Chúa Giê-su đã không đem nước trời đến bằng chinh chiến, giết chóc và binh đao, nhưng bằng tình yêu và bằng lời mời gọi đáp trả. Mẹ Ma-ri-a đã cộng tác một cách tích cực vào công cuộc cứu chuộc của Thiên Chúa bằng tâm tình “xin vâng.” Thánh Giu-se đã hết mực tôn trọng Mẹ Ma-ri-a, và cộng tác với Thiên Chúa trong việc bảo trợ Hài Nhi và mẹ Người.

Biết lắng nghe đến những nhu cầu của người khác, những nhu cầu về vật chất cũng như tinh thần, đặc biệt là nhu cầu về lời Chúa, thì đó là cách thức thực thi sứ vụ chứng tá theo lối Thánh Gia. Đối thoại không chỉ được hiểu là sự trao đổi về thông tin qua ngôn ngữ, nhưng còn là sự trao đổi và nhận biết lẫn nhau về nghững nhu cầu, giá trị và nhân vị. Qua đối thoại của Chúa Giê-su với Chúa Cha và về Chúa Thánh Thần, chúng ta nhận biết được sự yêu thương của Ba Ngôi Thiên Chúa. Qua đối thoại của Chúa Giê-su với Mẹ Ma-ri-a và thánh Giu-se sau 3 ngày thất lạc nhau (Lc 2:41-52), chúng ta nhận biết rằng việc thực thi thánh ý Thiên Chúa là quan trọng hơn hết.

Biết cùng đồng hành với những vui buồn của tha nhân và của nhân loại, biết tìm đến và ngồi đồng bàn với những người nhỏ bé nhất, thì đó chính là lối Thánh Gia thể hiện tình yêu và tỏ lộ cộng đoàn tình yêu của Ba Ngôi Thiên Chúa.

Sau cùng, biết tôn trọng lẫn nhau cũng là một cách làm chứng cho Tin Mừng theo tinh thần Thánh Gia. Thánh Gia đầy tràn yêu thương nhưng không thiếu sự tôn trọng. Sự tôn trọng người khác nói lên sự hiện diện của Thiên Chúa nơi người đó. Trong hoàn cảnh ê chề nhất, khi biết răng Ma-ri-a đã có thai trước khi thành hôn, thánh Giu-se vẫn thể hiện được sự tôn trọng với Mẹ, từ đó, ý định của Thiên Chúa được thực hiện.