Đồng Hành Cùng Thánh Gia Nghèo
Augustin Nguyễn B́nh Phương
Một lần, tôi hỏi tu huynh Sylvestre : « Bác Úc có bao giờ thấy phép lạ chưa ? » Bác trả lời : « 50 năm khấn Ḍng của tôi chính là một phép lạ ». Quả thật, ơn gọi tu tŕ không phải thế gian ai cũng hiểu (Mt 19, 11-12), và ngay bản thân người tu sĩ sau nhiều năm sống trong Ḍng cũng đă phải khẳng định, phép lạ. Một ai đó đă nói « Thiên Chúa vẽ đường thẳng với những nét cong ». Nghịch lư là thế đó, khó hiểu là thế đó, nhưng vẫn có nhiều anh em dám « liều ḿnh » chạy theo tiếng gọi dâng hiến trong gia đ́nh Hội Ḍng Thánh Gia. Những anh em đó, trong đó có tôi, có mù quáng không khi dấn thân vào một gia đ́nh « nghèo » đến vậy ? Hy vọng là không, và mỗi anh em chúng tôi có thể có những lư giải khác nhau về động lực, ư hướng và sự lựa chọn của riêng ḿnh. Nhưng chúng tôi luôn đồng hành trong tinh thần gia đ́nh, dưới sự bảo trợ và dẫn dắt của Thánh Gia. Và chúng tôi tiến bước, như Thánh Gia ngày xưa…
Nghèo. Cái nghèo của Thánh Gia xưa th́ hẳn là rất rơ rồi : nghèo về vật chất, nghèo về địa vị, quyền lực và « nghèo » cả về học vấn nữa. Thế nhưng cái nghèo này lại rất sạch, rất thơm.
Cũng thế, anh em Thánh Gia hiện nay đang sống trong cái nghèo như vậy, thậm chí c̣n hơn nữa. Những cái nghèo có thể kể thêm vào là nghèo nhân sự, nghèo năng lực, nghèo « thành tích », nghèo dự án… phận nghèo cũng khốn đốn lắm chị em ơi, người ta cứ bảo « có thực mới vực được đạo », hay « có bột mới gột nên hồ » rồi lại c̣n « phú quư sinh lễ nghĩa, bần cùng sinh đạo tặc »…may thay cuộc sống này đáng quư nhờ những người biết « nghèo cho sạch, rách cho thơm ».
Th́ chúng tôi là con cái Thánh Gia, theo di truyền, nghèo là đương nhiên rồi. Chính Ngôi Hai Thiên Chúa đă chọn một gia đ́nh nghèo, chọn một lối sống nghèo. Nghèo nên bắt buộc phải lao động để kiếm cơm ăn áo mặc, nghèo để thấu hiểu và yêu thương những người cùng khốn, nghèo để tự do chia sẻ với anh em những ǵ ḿnh có, nghèo để biết khiêm tốn phó thác cuộc đời ḿnh cho Thiên Chúa, nghèo để dễ nhận ra thân phận mong manh phù du của kiếp người, và sau cùng nghèo để luôn biết lắng nghe và thực thi ư Chúa (HP 34,35,36).
« Chúa hạ bệ những ai quyền thế
Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường
Kẻ đói nghèo, Chúa ban của đầy dư
Người giàu có lại đuổi về tay trắng » (Magnificat)
Nghèo không những không phải là tai họa, mà c̣n là một mối phúc nữa (Lc 6, 20 ; Mt 5, 3). Phúc Âm theo thánh Luca đề cập đến cái nghèo vật chất, c̣n Thánh Matthêu th́ nói đến « tinh thần nghèo khó ». Hai cái nghèo này bổ xung cho nhau. Bởi, có những người nghèo vật chất thật đấy, nhưng tinh thần th́ « giàu có » lắm ; có những người giàu vật chất, nhưng vẫn giữ được tinh thần nghèo khó. C̣n những người vừa nghèo vật chất, vừa có tinh thần nghèo khó th́ sao ? Đó chính là cái nghèo của Thánh Gia, một cái nghèo đă trở nên tấm gương quư giá cho tất cả anh em chúng tôi noi theo. Tôi xin dẫn một vài ví dụ để thấy rằng cái nghèo luôn đồng hành cùng gia đ́nh Thánh Gia :
- Biến cố năm 1970, nhà Ḍng đă mất người, mất nhà cửa, mất hết tài liệu lịch sử khi từ Campuchia chạy về Viêt Nam.
- Sau năm 1975, chúng tôi đă ngèo đi về nhân sự rất nhiều.
- Sau biến nạn 1984, anh em chúng tôi đă trải nghiệm một cách triệt để cái nghèo của Thánh Gia, và bắt đầu xây dựng lại tất cả, khởi đầu từ mấy cái ḷ gạch.
Ngày nay, tuy Ḍng đă « khang trang » hơn một chút, nhưng tựu trung th́ vẫn c̣n nghèo lắm ; cả về vật chất lẫn phi vật chất. Theo tôi, cái nghèo này là « tự nhiên », bởi chúng tôi là con cái Thánh Gia mà. Điều tôi cảm thấy vui là anh em luôn cố gắng sống tinh thần nghèo. Đây thực sự là mấu chốt quan trọng trong linh đạo Thánh Gia.
Chúng ta cần phân biệt « tinh thần nghèo » và « nghèo tinh thần ». Nếu tinh thần nghèo có thể đem lại những giá trị đạo đức, th́ nghèo tinh thần sẽ gây ra những hậu quả vô cùng tiêu cực. Nghèo tinh thần gia đ́nh sẽ dẫn đến chủ nghĩa cá nhân, hướng ngoại ; nghèo tinh thần đối thoại sẽ gây hiểu lầm và thành kiến ; nghèo tinh thần bác ái chúng ta sẽ trở nên ích kỉ, không c̣n biết quan tâm yêu thương phục vụ anh em ḿnh ; nghèo tinh thần học hỏi th́ sẽ trở nên lạc hậu…
Nhận biết ḿnh nghèo, phân biệt rơ những cái nghèo của bản thân mỗi người là một việc khó. Bởi đôi khi, nghèo lại trở thành một cái cớ để thu ḿnh vào trong vỏ ốc, để đ̣i hỏi quyền lợi, hoặc để tự bào chữa cho những việc làm của ḿnh.
Đồng hành cùng Thánh Gia, là ư thức nghèo, sống nghèo, sống với người nghèo và sống cho người nghèo. Ư tưởng đó đă được thực hiện qua mục đích sáng lập Ḍng. Các tu huynh đă không quản ngại đi truyền giáo ở những vùng sâu vùng xa, đến với người nghèo, thành lập các giáo điểm truyền giáo, và sau khi số giáo dân đă đông, thành lập được giáo xứ th́ giao lại cho các linh mục coi sóc. Lư tưởng như thế thật đẹp, thể hiện một tinh thần nghèo sâu sắc. Tiếp tục con đường đó, năm 1996, tu huynh Théophile đă thảo một dự án truyền giáo cho người nghèo. Chương tŕnh này nhằm « phúc âm hóa người nghèo » từ vật chất đến tinh thần, từ tinh thần đến tâm linh, và mục đích tối thượng là giúp họ khám phá ra mầu nhiêm t́nh yêu của Thiên Chúa. Hiện nay, Ḍng cũng đă mở thêm các giáo điểm truyền giáo nữa cũng trong tinh thần trên. Tôi rất cảm phục các anh em đang đi truyền giáo, tôi nh́n thấy nơi các anh em ấy sự « hiện tại hóa tinh thần Nazareth » tại nơi các anh em đó làm việc. Đó là tinh thần khó nghèo, hy sinh, vâng lời, bác ái.
« Người nghèo anh em luôn có bên cạnh » (x.Ga 12, 8) v́ thế với tinh thần Nazareth, anh em thánh gia không có lư nào không tồn tại và phát triển. Như Thánh Gia xưa trải qua nhiều gian lao để trở nên Gia Đ́nh Thánh, anh em chúng tôi cũng mỗi ngày đối diện với với những thách đố mới, những trăn trở mới, những kiểu nghèo mới. Và tôi xác tín rằng, một khi đă có Thánh Gia đồng hành, cái nghèo của chúng tôi cũng sẽ trở nên sạch và thơm. Chúng tôi hănh diện v́ ḿnh nghèo, ḿnh đang sống với người nghèo và sống cho người nghèo.