Cải Cách Đích Thực
Augustin B́nh Phương
Sau những đợt giông tố liên tiếp xảy ra với con thuyền Giáo Hội (Việc gỡ phép thông công, vụ Williamson, Recife ở Brazil và mới đây là nhận định của Đức Giáo Hoàng liên quan đến bao cao su tại Phi Châu), Đức Hồng Y Roger Etchegaray trong một bài viết đăng trên báo La Croix (ngày 01/04/2009) đă nhận định : « Giáo Hội cần được cải tổ bao nhiêu, th́ cũng cần được yêu mến bấy nhiêu ; bởi v́ chỉ trong t́nh yêu chúng ta mới có được cải tổ đích thực : người ta có thể làm cho Giáo Hội khóc nhưng không chối bỏ Giáo Hội, cũng giống như đứa con không thể từ bỏ người mẹ của ḿnh được ». Giáo Hội mà chúng ta tuyên xưng, nhiệm thể của Đức Kitô, duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền, đồng thời cũng là một thể chế phẩm trật có tính trần gian từ ngàn xưa luôn ẩn chứa những mâu thuẫn nội tại (thánh thiêng và trần tục) và những thách đố ngoại tại. Sóng gió cứ ào ào ập đến, c̣n Chúa Giêsu th́ đang ngủ và các môn đệ th́ vẫn luôn « hèn tin » (x.Mt 8, 23-26).
Ḍng Thánh Gia chúng ta cũng đă hứng chịu không biết bao nhiêu giông tố, nhận được không biết bao nhiêu chỉ trích (từ nội bộ cho đến « ngoại bộ ») và chúng ta cũng đă bàn thảo, dự án, thực hiện hàng tá những cuộc cải tổ (về đào tạo, Hiến Pháp, Tập quán pháp, quản lư, mục vụ…) mỗi nhiệm kỳ Bề Trên đều đă để lại những dấu ấn về quá tŕnh thực hiện cải cách. Nhờ đó, nhà Ḍng đă từng bước đi lên, nhưng dĩ nhiên vẫn c̣n đó một số việc cần phải cải cách. Cải cách là việc nên làm, cần làm và phải làm để khỏi tụt hậu. Cải cách sẽ cắt bỏ một số cái không c̣n phù hợp, phát huy những thế mạnh của cái hiện tại (chứ không phải đập bỏ hết) và tiếp nhận những cái mới. Cắt bỏ cái cũ th́ đau đớn, tiếp nhận và thích nghi với cái mới là việc không dễ dàng, thế nên chỉ có cải cách trong yêu thương mới có thể xoa dịu những mất mát và vỗ về nuôi nấng những làn gió mới hợp thời.
T́nh thương giữa những người nắm quyền và những người cấp dưới không phải lúc nào cũng có. Các Mác đă đẩy mâu thuẫn giai cấp đến tột đỉnh và chỉ ra rằng chỉ có đấu tranh giai cấp mới có thể giải quyết được mâu thuẫn này, và thực tế là trong lịch sử nhân loại đă xảy ra không biết bao nhiêu cuộc cách mạng đẫm máu. Nhưng khi dành được chính quyền rồi, th́ bộ máy chính quyền mới sẽ thực hiện cải cách để phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị và giai cấp bị trị lại tiếp tục đấu tranh…Có một nhà « cách mạng » đă kêu gọi một cuộc cải cách vĩ đại, tận căn trong yêu thương và ḥa b́nh, trước Các Mác gần hai ngàn năm, người đó chính là Giêsu. Đức Giêsu đă làm « cách mạng » để giải phóng mọi người khỏi cái ách thống trị của lề luật và của những quan chức tôn giáo thời ấy. Ngài đă công khai chỉ trích các « đấng bậc » là « đạo đức giả », « ăn trên ngồi trốc », « nói một đằng làm một nẻo », « tham lam »…(x.Mt 23, 1-36 ; Lc 16,14). Đối với lề luật, Ngài đă không ít lần phạm luật để cứu người. Chính thái độ « coi trời bằng vung » ấy đă đưa Ngài lên thập giá. Thật vậy, Đức Giêsu đă nói và đă làm những điều làm đảo lộn cái truyền thống thâm căn cố đế thời đó :
- Ai làm đầu th́ phải hầu thiên hạ (x.Lc 22, 24-27).
- Yêu thương kẻ thù (x.Mt 5, 43-48).
- Lề luật được làm ra v́ con người (x.Mc 2, 23-27).
Đức Giêsu đă làm cách mạng không phải với vũ khí, bạo lực mà chính là t́nh yêu. Trước khi bước vào cuộc thương khó, Chúa đă trối lại cho các môn đệ : « Điều Thầy truyền dạy anh em là hăy yêu thương nhau » (Ga 15, 17). Ngài đă chứng minh t́nh yêu bằng chính cuộc đời và hiến tế thập giá. Trước khi về trời, Chúa đă phải hỏi Phêrô đến ba lần về t́nh yêu của ông dành cho Ngài, rồi Ngài trao phó cho ông nhiệm vụ chăm sóc đoàn chiên (x.Ga 21, 15-17).
Yêu thương và phục vụ không phải lúc nào cũng dễ hiểu và dễ thực hiện. Các môn đệ của Chúa cũng đă từng căi vă nhau xem ai là người lớn nhất (Lc 22, 24). Cám dỗ về quyền lực vẫn cứ đeo đẳng các môn đệ Chúa đến tận ngày hôm nay. Và hằng ngày, tiếng kêu gọi cải cách vẫn cứ vang lên.
Cải cách trong t́nh thương phải được thực hiện từ hai phía. Phía mục tử cần phải cải cách để trở nên nhân lành, cho chiên được sống và sống dồi dào (x.Ga 10, 1-18). Phía chiên th́ cũng phải cải cách để biết nghe theo tiếng chủ chăn, (Ga 10, 27). Như thế mới có sự đồng điệu, thông cảm giữa mục tử và chiên để dù có lúc băng rừng vượt suối, mây che lạc lối, sấm chớp băo bùng mọi sự sẽ đươc giải quyết trong đức ái (x. 1 Cr 16, 14).
Thực hiện cải tổ mà nhà cách mạng Giêsu đă làm không phải một sớm một chiều, hay một lần cho măi sau. Đó là suốt cuộc đời của chúng ta, và dọc theo lịch sử của Giáo Hội cho đến ngày Chúa quang lâm. V́ vậy, chúng ta cần tỉnh thức và sẵn sàng từ bỏ con người cũ để mặc lấy con người mới dưới ánh sáng Phục Sinh. Sống trong những thể chế có tính cách tạm bợ ở trần gian, dân Chúa đặt niềm tin và cậy trông vào Đức Kitô là đầu của nhiệm thể Giáo Hội. Thể chế, quy tắc luật lệ, nhân sự có thể thay đổi và cần phải cải cách luôn cho phù hợp với thời đại, nhưng đích nhắm của chúng ta phải luôn là Đức Kitô. Và chỉ trong Đức Kitô chúng ta mới dám nói tuyên xưng đặc tính của Giáo Hội : duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truyền. Tiêu chuẩn để biết rằng chúng ta chưa xa rời mục tiêu chính là t́nh yêu thương (Ga 14, 35). Vâng, chỉ với t́nh yêu thương chúng ta mới có thể thực hiện được một cuộc cải cách đích thực.